صرافی پنکیک سواپ یکی از محبوبترین و پرکاربردترین پلتفرمهای اکوسیستم دیفای است که با ارائه خدمات متنوع، توانسته با بهرهگیری از شبکه بایننس اسمارت چین، جایگزینی کارآمد برای صرافیهای متمرکز و حتی...
دنیای مالی غیرمتمرکز (DeFi) شاهد یک دستاورد بزرگ دیگر بود. اتنا (Ethena)، پروتکل نوظهور دیفای، با پشت سر گذاشتن ارزش کل قفلشده (TVL) ۱۱.۸۹ میلیارد دلاری، به ششمین پروتکل دیفای تبدیل شد که این نقطه...
آیا در زمان کوتاهی به پول نقد نیاز دارید اما نمیخواهید ارزهای دیجیتال خود را بفروشید؟ راهحل شما استفاده از وام رمزارزی است. وام ارز دیجیتال این امکان را به شما میدهد تا بدون نیاز به فروش ارزهای...
در دنیای مالی امروز، گزینههای متنوعی برای تأمین نقدینگی در دسترس هستند که از جمله آنها میتوان به وام بانکی و وام ارز دیجیتال اشاره کرد. وامهای بانکی با سابقهای طولانی، از طریق مؤسسات مالی معتبر...
انتخاب بین وام بانکی و وام کریپتویی، به موضوعی جذاب و چالشبرانگیز در دنیای مالی تبدیل شده است. وام بانکی با سابقهای طولانی و قوانین مشخص، همچنان برای بسیاری از افراد گزینهای مطمئن به شمار میرود....
در نگاه اول، ممکن است با دیدن عبارت «استیک تتر» این تصور را داشته باشید که میتوان توکنهای تتر (USDT) را مستقیماً در یک شبکه بلاک چین قفل کنید تا به امنیت شبکه کمک کرده و در ازای آن پاداش دریافت...
در حالی که سه ماه از سال 2024 گذشته است، دنیای ارزهای دیجیتال در حال تغییر به سمت وب 3، وب غیرمتمرکز، است. این تحول توسط پروژههای نوآورانه بلاک چین انجام میشود که چشمانداز دیجیتال را دوباره تعریف...
آیا تورم و رکود اقتصادی دو مفهومی متفاوت یا مکمل یکدیگرند؟ در این مقاله، به بررسی عمیق این دو پدیده اقتصادی پرداخته و تأثیرات متقابل آنها بر اقتصاد جهانی را بررسی میکنیم. در سالهای اخیر، این ایده...
ضرر ناپایدار یا Impermanent Loss زمانی اتفاق میافتد که قیمت توکنهای شما در مقایسه با زمانی که آنها را در استخر استیک کرده بودیدِ تغییر کند. هر چه این تغییر بیشتر باشد، ضرر هم بیشتر خواهد بود....
تقریباً یک سال پس از Shapella، شبکه اتریوم در آستانه یک ارتقا مهم و هیجانانگیز دیگر است: ارتقا دنکان (Dencun Upgrade). پس از ماهها توسعه و فورکهای موفقیتآمیز در شبکههای تستی اتریوم، در پایان...
دیپین (DePIN)، مخفف شبکههای زیرساخت فیزیکی غیرمتمرکز، یک تغییردهنده بازی در دنیای در حال تکامل وب 3 است. این قبیل شبکهها، با نامهای اثبات کار فیزیکی (PoPw)، شبکههای فیزیکی مشوق توکن (TIPIN) یا...
با رشد مجدد بازار ارزهای دیجیتال و افزایش هیجانات، این روزها صحبتهای زیادی در مورد دیفای (امور مالی غیرمتمرکز) در میان است. اگر کسی به هایپ اخیر باور داشته باشد، به نظر میرسد که سلطه دیفای یک امر...
در دنیای امروز که به سرعت در حال دیجیتالی شدن است، روزبهروز مرزهای بین دنیای واقعی و مجازی کمرنگتر میشوند. در این میان، مفهوم جدیدی به نام متافای (MetaFi) ظهور پیدا کرده که نویدبخش تحولی عظیم در...
با پیشرفت روزافزون تکنولوژی و سیستمهای پرداخت نوین بانکی، دایرکت دبیت، از روشهای بسیاری کاربردی امروزی برای هر گونه پرداخت محسوب میشود و گستردگی شدید امکانات بانکی و پلتفرمهای ارائهدهنده پرداخت،...
صنعت کریپتوکارنسی و امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) در سالهای اخیر رشد قابل توجهی کرده و میلیاردها دلار در پروتکلهای دیفای قفل شده است. از سوی دیگر، این موضوع باعث افزایش فعالیت مجرمان سایبری شده که از...
دیفای یعنی خدمات مالی بدون واسطه، با کدی که همه میبینند
دیفای (DeFi، کوتاهشده Decentralized Finance یا امور مالی غیرمتمرکز) مجموعه خدمات مالیای است که قراردادهای هوشمند روی بلاک چین اجرا میکنند: معامله ارز، وام دادن و وام گرفتن، سپردهگذاری برای سود، ساخت استیبل کوین و جابهجایی دارایی بین شبکهها. کاربر مستقیم با کیف پول خودش کار میکند، حساب کاربری و احراز هویت لازم ندارد و هیچ کارمندی درخواستش را تأیید یا رد نمیکند. مطالب این دسته سازوکار این خدمات، پروتکلهای اصلی، ابزارهای سنجش و ریسکهایشان را توضیح میدهند.
دیفای از حدود سال ۲۰۱۸ روی اتریوم شکل گرفت. میکر دائو در دسامبر ۲۰۱۷ استیبل کوین دای را منتشر کرد و یونی سواپ در نوامبر ۲۰۱۸ راه افتاد. ژوئن ۲۰۲۰، وقتی کامپاند شروع به پرداخت توکن حاکمیتی COMP به کاربرانش کرد، موجی راه افتاد که به «تابستان دیفای» معروف شد و ییلد فارمینگ همهگیر شد. امروز بخش بزرگی از پروتکلها روی اتریوم و لایه ۲های آن مثل آربیتروم و بیس اجرا میشوند و سولانا و BNB Chain هم اکوسیستم دیفای خودشان را دارند. برای آشنایی پایه، دیفای چیست و معروفترین پروژههایش کداماند را بخوانید.
کنترل کامل در برابر مسئولیت کامل
فرق اصلی دیفای با صرافی متمرکز در این است که کلید دارایی دست کیست. در صرافی متمرکز دارایی در کیف پول صرافی است و شما به شرکت اعتماد میکنید. در دیفای دارایی در کیف پول خودتان است و به کد اعتماد میکنید. هر کدام جای خودش را دارد و مقایسه کامل آنها در تفاوت سیفای و دیفای آمده است.
آنچه دیفای میدهد
نگهداری دارایی در کیف پول شخصی
دسترسی شبانهروزی بدون ساخت حساب
کد و تراکنشهای قابل بررسی روی زنجیره
ترکیبپذیری: خروجی یک پروتکل، ورودی پروتکل دیگر میشود
آنچه در عوض میخواهد
هر خطا، از آدرس اشتباه تا امضای تراکنش مخرب، برگشتناپذیر است
پشتیبانی و بیمه سپرده در کار نیست
کارمزد شبکه در زمان شلوغی بالا میرود
باگ قرارداد، هک و دستکاری قیمت تهدید همیشگیاند
کیف پول به قرارداد اجازه برداشت میدهد و قرارداد با استخر نقدینگی معامله را انجام میدهد.
شش کاری که در دیفای انجام میشود
معامله
صرافی غیرمتمرکز
در یونی سواپ و صرافیهای مشابه، طرف معامله شما استخری از دو توکن است و قیمت از نسبت موجودی آنها درمیآید. این مدل را بازارساز خودکار یا AMM مینامند.
نقدینگی
تأمین نقدینگی
کسی که دو توکن را در یک استخر نقدینگی میگذارد، سهمی از کارمزد معاملات را میگیرد و در عوض در معرض ضرر ناپایدار قرار میگیرد.
وام
وام با وثیقه
در پروتکلهایی مثل آوه (Aave) وامگیرنده بیشتر از مبلغ وام وثیقه میگذارد. اگر شاخص سلامت حساب به زیر ۱ برسد، بخشی از وثیقه خودکار فروخته میشود.
پول پایدار
استیبل کوین
بیشتر معاملات دیفای با استیبل کوین انجام میشود. USDS، نسخه ارتقایافته دای که پروتکل اسکای (نام جدید میکر دائو) منتشر میکند، با وثیقه رمزارزی ساخته میشود.
بازده
استیکینگ نقدشونده
با لیکویید استیکینگ اتر را استیک میکنید و توکنی مثل stETH میگیرید که پاداش استیکینگ را جمع میکند و در پروتکلهای دیگر هم قابل استفاده است.
پیشرفته
وام آنی
فلش لون وامی بیوثیقه است که باید در همان تراکنش پس داده شود. ابزار آربیتراژ است و در بسیاری از هکها هم از آن استفاده شده.
یک مثال عددی سازوکار بازارساز خودکار را روشن میکند. استخری را در نظر بگیرید که ۱۰ اتر و ۳۰ هزار تتر دارد؛ قیمت هر اتر در آن ۳ هزار تتر است. یونی سواپ در نسخه دوم حاصلضرب این دو موجودی را ثابت نگه میدارد (۱۰ × ۳۰٬۰۰۰ = ۳۰۰٬۰۰۰). اگر کسی ۱ اتر از استخر بخرد، موجودی اتر به ۹ میرسد و موجودی تتر باید به حدود ۳۳٬۳۳۳ برسد. یعنی خریدار، بدون حساب کارمزد ۰٫۳ درصدی، حدود ۳٬۳۳۳ تتر میپردازد و نه ۳ هزار. این اختلاف همان لغزش قیمت است و هرچه استخر کوچکتر باشد بیشتر میشود.
درصد سودی که پروتکلها نشان میدهند معمولا APY است و سود مرکب را در خود دارد. فرق آن با APR را در تفاوت APY و APR ببینید. یادتان باشد عدد سهرقمی تقریبا همیشه از توکن پاداش خود پروتکل میآید، نه از کارمزد واقعی، و با افت قیمت همان توکن آب میرود.
دیفای به بخشهای دیگر کریپتو هم گره خورده است. NFT در بعضی پروتکلها وثیقه وام میشود و اقتصاد بازیهای متاورس روی همین توکنها و استخرها میچرخد. مطالب مربوط به خود NFTها در دسته ان اف تی است.
پول در دیفای از کجا از دست میرود
ریسکهای دیفای چند لایه دارند. بعضی به کد برمیگردند، بعضی به طراحی اقتصادی و بعضی فقط به یک امضای عجولانه. جدول زیر رایجترین آنها را کنار هم گذاشته است.
ریسک
چه اتفاقی میافتد
راه کم کردنش
باگ قرارداد
یک خطای منطقی اجازه برداشت غیرمجاز میدهد
پروتکل باسابقه با چند گزارش حسابرسی
دستکاری اوراکل
مهاجم با وام آنی قیمت مرجع را چند ثانیه جابهجا میکند
پروتکل با اوراکل چندمنبعی و میانگین زمانی
ضرر ناپایدار
تغییر نسبت قیمت دو توکن، سهم تأمینکننده را کم میکند
استخر استیبل کوینها یا جفتهای کمنوسان
لغزش و حمله ساندویچی
رباتها پیش و پس از سفارش بزرگ شما معامله میکنند
سقف لغزش پایین و تقسیم سفارش
راگ پول
تیم ناشناس نقدینگی را بیرون میکشد
بررسی قفل نقدینگی و توزیع توکن
جدا شدن از پگ
استیبل کوین بیپشتوانه کافی از یک دلار فاصله میگیرد
ترجیح استیبل کوینهای با ذخایر شفاف
هر ردیف این جدول مقاله مستقل خودش را دارد. پیش از ورود به هر استخر، ضرر ناپایدار و روش مدیریتش را بخوانید. اگر سفارش بزرگ میدهید، لغزش قیمت و حمله ساندویچی را بشناسید. الگوی هکهای بزرگ در پروژههای دیفای چگونه هک میشوند و نشانههای فرار سازندگان در کلاهبرداری راگ پول آمده است. ردیف آخر هم نمونه تلخی دارد: UST، استیبل کوین الگوریتمی شبکه ترا، در اردیبهشت ۱۴۰۱ (مه ۲۰۲۲) ظرف چند روز تقریبا به صفر رسید.
مجوز approve بعد از معامله باقی میماندبرای اینکه قرارداد بتواند توکن شما را جابهجا کند، یک بار به آن اجازه برداشت میدهید. بیشتر سایتها این اجازه را نامحدود میخواهند و تا وقتی خودتان لغوش نکنید فعال میماند. اگر آن قرارداد بعدها هک شود یا اجازه را به یک سایت جعلی داده باشید، توکنها بدون امضای دوباره قابل برداشتاند. ابزارهایی مثل Revoke.cash مجوزهای فعال کیف پول را نشان میدهند و لغو هر کدام یک تراکنش ساده است.
هر ایستگاه در مسیر یک تراکنش دیفای ریسک خودش را دارد؛ کنترل دو ایستگاه اول کاملا دست خود کاربر است.
چکلیست پیش از سپردهگذاری در یک پروتکل
اندازه و روند TVLارزش کل قفلشده (TVL) را ببینید، اما بدانید با بالا رفتن قیمت توکنها خودبهخود بزرگ میشود. روند چندماهه از عدد امروز مهمتر است.
سابقه و حسابرسیپروتکل چند سال بدون حادثه کار کرده؟ گزارش حسابرسی کدام شرکتها منتشر شده و ایرادهای گزارششده رفع شدهاند؟
کلید مدیریت قراردادهااگر قراردادها قابل ارتقا هستند، کلید ارتقا دست یک نفر است یا یک کیف پول چندامضایی با قفل زمانی؟
منبع سودسود از کارمزد معاملات و بهره وامگیرندگان میآید یا از چاپ توکن پاداش؟ دومی دوام ندارد.
نشانی درستآدرس سایت را از منبع رسمی پروژه بردارید و نشانی قرارداد را در اکسپلورر شبکه چک کنید. نسخه جعلی سایتهای دیفای در تبلیغات جستوجو و شبکههای اجتماعی کم نیست.
کیف پول جدابرای کار با پروتکلهای تازه یک کیف پول جدا با مبلغ کم بسازید. انتخاب و امن نگه داشتن کیف پول در دسته کیف پول ارز دیجیتال توضیح داده شده است.
پرسشهای رایج
برای شروع کار با دیفای به چه چیزی نیاز دارم؟
یک کیف پول غیرامانی مثل متامسک، مقداری از ارز اصلی همان شبکه برای پرداخت کارمزد (اتر در اتریوم، BNB در BNB Chain) و توکنی که میخواهید با آن کار کنید. ارز را میتوانید از فهرست قیمت ارزهای بیتپین بخرید و روی شبکه درست به کیف پولتان برداشت کنید.
سود دیفای تضمینی است؟
نه. نرخها با عرضه و تقاضا هر لحظه عوض میشوند و پاداشهای بالا معمولا به قیمت توکنی وابستهاند که ممکن است سقوط کند. اصل سرمایه هم در برابر هک و باگ بیمه نیست.
دیفای قانونی و بدون محدودیت است؟
قراردادهای هوشمند کاربر را بر اساس کشور جدا نمیکنند، اما رابط وب بعضی پروتکلها دسترسی از برخی کشورها را میبندد و صادرکنندگان استیبل کوینهایی مثل USDT و USDC میتوانند آدرسها را مسدود کنند. این محدودیتها را پیش از سپردهگذاری در نظر بگیرید.
دیفای روی کدام بلاک چینها کار میکند؟
بیشتر روی اتریوم و شبکههای سازگار با آن، و پس از آن سولانا و BNB Chain. سازوکار این شبکهها، از اجماع تا لایه ۲، در دسته بلاک چین توضیح داده شده است.