تصور کنید بیت کوین هر روز گرانتر میشود، همه درباره سودهای نجومی صحبت میکنند و شما هم میترسید از این فرصت جا بمانید، اما یک سوال مهم وجود دارد: «آیا این رشد قیمت واقعی است یا حبابی که ممکن است هر...
گاهی بازارها با یک تصمیم رسمی نمیلرزند؛ با چند کلمه میلرزند. هنوز چیزی امضا نشده، هنوز نتیجهای قطعی روی میز نیست، هنوز حتی معلوم نیست چند ساعت بعد چه روایتی غالب میشود. فقط یک عبارت در هوا می...
بازار ارزهای دیجیتال همیشه با نوسانات شدید قیمت همراه بوده است. یک روز بیت کوین ۱۰ درصد رشد میکند و روز بعد همان مقدار سقوط. در چنین شرایطی، بسیاری از معاملهگران ایرانی تصمیمهایی میگیرند که بعداً...
در روزهایی که اینترنت با اختلالات شدید مواجه شده و نوسانات قیمت میتوانند بسیار شدید و سریع باشند، تصمیمگیری مالی تبدیل به یکی از سختترین کارهای ممکن میشود. وقتی تنشها بالا میگیرد و آینده مبهم...
یکی از بزرگترین چالشهای موجود در دنیای ارزهای دیجیتال، «مدیریت ریسک» برای معاملهگران است. زیرا هر پروژهای در طول عمر خود با فرصتها و تهدیدهایی روبهرو است که مدیریت ریسک، اگر به درستی از سوی فرد...
آیا به هنگام سرمایهگذاری، همواره ترس از ریسککردن دارید؟ این موضوع درست است که هر روش سرمایهگذاری، ریسکهای مخصوص به خود را دارد و ممکن است داراییهایمان در این سرمایهگذاریها از بین برود؛ اما این...
در دنیای بیثبات امروز، تنشهای سیاسی، درگیریهای نظامی و جنگها نهتنها بر مرزهای جغرافیای تاثیر میگذارند، بلکه بازارهای مالی و سرمایهگذاری هم به شدت تحت فشار قرار میدهند. اما سوال اصلی این است...
خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو! این ضربالمثل قدیمی، به خوبی شرایطی را به تصویر میکشد که به جای تصمیمگیری فردی، صرفا به دنبال دیگران راه میافتیم تا از جمع عقب نمانیم، متفاوت نباشیم و احساس تعلق...
اخبار فوری میآیند و میروند اما ردپای تصمیمات هیجانی ممکن است تا مدتها در پرتفوی شما باقی بماند. بازارها، همیشه فرصت دوباره میدهند ولی سرمایهگذاران همیشه شانس جبران ندارند. اگر میخواهید از بازی...
همگی شنیدهایم: «با احساسات تصمیم نگیرید!»؛ اما واقعیت این است که اکنون، با توجه به شرایط بحرانی کشور، احساسات بسیاری از فعالان بازار کریپتو بر منطقشان غلبه کرده است. برای مثال، با هر اتفاقی سریع...
خاورمیانه این روزها با تنشهای سیاسی گستردهای روبهروست و همین مسئله تأثیر چشمگیری بر بازارهای مالی، بهویژه بازار رمزارزها گذاشته است. در چنین شرایطی، تصمیمگیری سرمایهگذاران بیش از هر زمان دیگری...
در روزهای اخیر، کشور عزیزمان ایران وارد درگیریهای نظامی شده و فضای ژئوپلیتیکی کشور، تنشآلودتر از همیشه است. بسیار طبیعی است که این تحولات بر بازارهای مالی تاثیر زیادی دارند و برای بسیاری از...
در معاملهگری، همیشه مشکل از نداشتن تحلیل یا اطلاعات کافی نیست. گاهی اطلاعات درست را در اختیار دارید، اما ذهن شما هنگام تصمیمگیری مسیر دیگری را انتخاب میکند. ممکن است یک ضرر کوچک را نپذیرید، به یک...
روانشناسی بازار ارز دیجیتال؛ ترس و طمع روی نمودار و در ذهن معاملهگر
روانشناسی بازار بررسی این است که ترس، طمع و رفتار جمعی چطور قیمت رمزارزها و تصمیمهای خود معاملهگر را جابهجا میکنند. مطالب این دسته دو طرف دارند: یک طرف حالوهوای کل بازار و ابزارهایی که آن را میسنجند، طرف دیگر خطاهای ذهنی خود ما وقتی پول واقعی وسط است. مدیریت ریسک، تصمیمگیری در روزهای بحران و واکنش به خبرهای فوری هم در همین دسته آموزش داده میشوند.
این موضوع در کریپتو پررنگتر از بازارهای سنتی است. بازار هیچوقت تعطیل نمیشود، نوسان روزانه بالاست، سهم معاملهگران خرد زیاد است، اهرم با چند کلیک در دسترس است و یک پست در شبکههای اجتماعی میتواند در چند دقیقه موج خرید یا فروش راه بیندازد. هر کدام از اینها فرصت فکر کردن آرام را کمتر میکند.
چرخه احساسات از امید تا تسلیم
معاملهگرهای قدیمی بارها دیدهاند که احساس جمعی در یک دوره صعود و نزول مسیر تقریبا ثابتی را طی میکند. بعد از اولین رشدها امید و خوشبینی میآید. نزدیک سقف همه سرخوشاند و فکر میکنند قیمت فقط بالا میرود. با اولین ریزش جدی اضطراب شروع میشود، بعد انکار و ترس، و نزدیک کف خیلیها با ناامیدی کامل میفروشند. درست همانجا که بیشترین ضرر قطعی میشود، بازار معمولا کمکم برای دور بعد آماده میشود.
چرخه احساسات بازار: بیشترین خرید نزدیک سرخوشی و بیشترین فروش نزدیک تسلیم اتفاق میافتد.
این الگو قانون نیست و زمانبندی دقیق نمیدهد. کاربردش این است که حال خودتان را بشناسید؛ اگر حس میکنید «این بار فرق دارد» و قیمت دیگر پایین نمیآید، احتمالا به مرحله سرخوشی نزدیک شدهاید. توضیح مرحلهبهمرحله را در نمودار روانشناسی چرخه بازار بیت کوین میخوانید.
یک نشانه ساده هم برای تشخیص مرحلههای داغ چرخه وجود دارد: وقتی آدمهایی که هیچوقت درباره بازار حرف نمیزدند، از شما میپرسند چه کوینی بخرند، یا وقتی تبلیغ دورههای «ثروتمند شدن با ترید» همهجا دیده میشود، هیجان عمومی به اوج نزدیک است. برعکس، روزهایی که حتی اسم بیت کوین هم در گفتوگوها نمیآید و حجم معاملات برای هفتهها پایین میماند، بیشتر به کفهای چرخه شبیهاند.
شش خطای ذهنی که در معامله بیشترین هزینه را دارند
روانشناسان رفتاری دهها سوگیری شناختی را ثبت کردهاند. این شش مورد در بازار کریپتو بیشتر از بقیه دیده میشوند و بیشتر از بقیه پول میگیرند.
هیجان خرید
فومو
خرید بعد از چند کندل سبز بزرگ، فقط چون بقیه سود کردهاند. خرید فومویی معمولا نزدیک سقفهای کوتاهمدت اتفاق میافتد. فومو چیست و چطور در دامش نیفتیم
هیجان فروش
فاد
پخش ترس و تردید با خبر ناقص یا شایعه. فروش در کف بعد از یک خبر تاییدنشده نتیجه رایج آن است. اصطلاح فاد و معنای آن
جمعیت
رفتار گلهای
دنبال کردن جمعیت به جای برنامه شخصی. جمعیت گاهی درست میگوید، ولی اغلب دیر میرسد. رفتار گلهای در بازار مالی
ضرر
زیانگریزی
کانمن و تورسکی در نظریه چشمانداز (۱۹۷۹) نشان دادند درد ضرر برای ذهن سنگینتر از لذت سود هماندازه است. برای همین معامله ضررده را بیش از حد نگه میداریم و سود را زود میبندیم.
«یک ماه پیش دو برابر این قیمت بود، پس الان ارزان است.» قیمت گذشته معیار ارزش نیست؛ شاید آن قیمت خودش حباب بوده باشد.
فهرست کاملتر با مثالهای معاملاتی در ۱۰ سوگیری شناختی که بر معاملات اثر میگذارد آمده است. اینفوگرافیک پایین نشان میدهد هر خطا در کدام مرحله از یک معامله سر میرسد و چه چیزی جلویش را میگیرد.
هر خطای ذهنی در یک مرحله از معامله فعال میشود و برای هر کدام یک قاعده ساده جلوی ضرر را میگیرد.
احساس جمعی را با چه عددهایی میسنجند
حالوهوای بازار را نمیشود مستقیم دید، ولی ردش در چند داده پیداست. هیچکدام سیگنال خرید یا فروش نیستند؛ فقط میگویند جمعیت الان کجا ایستاده است.
«ما فقط سعی میکنیم وقتی دیگران طمع دارند بترسیم و فقط وقتی دیگران ترسیدهاند طمع کنیم.»وارن بافت، نامه سالانه به سهامداران برکشایر هاتاوی، ۱۹۸۶
این جمله زیاد نقل میشود و کمتر اجرا. در روزهای ترس شدید، خبرها واقعا بد است و هر دلیلی برای خرید، سادهلوحانه به نظر میرسد. در روزهای طمع هم فروختن یعنی تماشای رشد بیشتر قیمت بدون شما. خلاف جمعیت رفتن فقط وقتی معنی دارد که پشتش تحلیل باشد، نه لجبازی. کسی که با معیارهای آموزش تحلیل فاندامنتال میداند چه چیزی خریده، راحتتر میتواند در ترس عمومی نگهش دارد.
روزهای بحران سیاسی و نظامی آزمون سختتری است. در این روزها نوسان همه بازارها همزمان بالا میرود، دسترسی به اینترنت و حسابها گاهی مختل میشود و فشار خبری از هر طرف میرسد. چند مقاله این دسته دقیقا برای همین شرایط نوشته شدهاند: اینکه سرمایهگذاران در بحران به چه داراییهایی پناه میبرند، شاخص ترس و طمع در روزهای پرتنش منطقه چه رفتاری داشت و چطور میشود جلوی تصمیمهای عجولانه را گرفت. نکته مشترک همه آنها یکی است: تصمیم مهم را به ساعتهای اول بعد از خبر نسپارید و اگر برنامهای ندارید، کاری نکردن هم یک تصمیم قابل دفاع است.
خبر فوری و اهرم، ترکیب خطرناکدر دقیقههای اول بعد از یک خبر بزرگ، قیمت بیشتر به هیجان واکنش نشان میدهد تا به خود خبر. معامله اهرمی در این فاصله کوتاه میتواند حساب را در چند دقیقه لیکوئید کند. راهکارهای عبور از این لحظه در اثر اخبار فوری بر تصمیمات مالی آمده است.
عادتهایی که تصمیم هیجانی را کند میکنند
نمیشود احساسات را خاموش کرد. ولی میشود بین احساس و دکمه خرید چند مانع گذاشت. این شش عادت سادهترین مانعها هستند:
برنامه مکتوب پیش از ورودنقطه خرید، حد ضرر و هدف را روی کاغذ بنویسید. وسط معامله تصمیم تازه نگیرید، مگر اینکه دلیل اولیه ورود از بین رفته باشد.
سقف ریسک برای هر معاملهاز قبل مشخص کنید هر معامله حداکثر چند درصد کل سرمایه را در خطر میگذارد. اصول این کار در مدیریت ریسک و مراحل آن آمده است.
یک کلمه درباره حال خودتاندر ژورنال معاملاتی کنار هر معامله بنویسید آرام بودید، عجول یا عصبانی. بعد از بیست معامله معلوم میشود ضررها بیشتر با کدام حال آمدهاند.
توقف بعد از دو ضرر پشت سر هممعامله سوم بعد از دو ضرر، معمولا برای جبران است نه به خاطر یک فرصت واقعی. یک روز فاصله کافی است.
خواندن عمدی نظر مخالفبرای هر معامله دستکم یک تحلیل مخالف پیدا کنید و بخوانید. اگر جوابی برایش ندارید، حجم معامله را کم کنید.
اعلان کمتر، تصمیم بهترهشدار قیمت را فقط برای سطحهایی بگذارید که در برنامهتان هستند. دیدن مداوم نوسان دقیقهای، تصمیمهای بیشتر و بدتر میسازد.
اگر میخواهید عمیقتر بخوانید
این مقالهها از جنبههای دیگری به رفتار مالی نگاه میکنند؛ از تصمیمگیری در بازار پرنوسان تا ترس از دست دادن سرمایه:
روانشناسی بازار یکی از سه شاخه آموزش تحلیل ارز دیجیتال است. کنار آموزش تحلیل تکنیکال و فاندامنتال، همان قطعهای است که بیشتر از همه نادیده گرفته میشود و معمولا دلیل اصلی فاصله بین یک تحلیل درست و یک معامله سودده است.