کاردانو (Cardano) یک بلاک چین مستقل با الگوریتم اثبات سهام است که برای اجرای قراردادهای هوشمند و برنامه‌های غیرمتمرکز ساخته شده و ارز دیجیتال بومی آن ADA یا «آدا» نام دارد. کاردانو را معمولا با اتریوم و سولانا مقایسه می‌کنند، اما مسیرش با آن‌ها فرق دارد: توسعه کند و مبتنی بر مقاله‌های علمی داوری‌شده، و حالا حاکمیتی که در آن خود دارندگان ADA درباره ارتقاها و بودجه شبکه رای می‌دهند.

کاردانو در یک نگاه

  • تعریف: کاردانو یک بلاک چین لایه یک با الگوریتم اثبات سهام است و ADA (آدا) ارز بومی آن.
  • بنیان‌گذار: چارلز هاسکینسون، از هم‌بنیان‌گذاران اتریوم؛ شبکه اصلی از مهر ۱۳۹۶ (۲۰۱۷) فعال است.
  • عرضه: حداکثر ۴۵ میلیارد ADA؛ حدود ۳۷٫۶ میلیارد در گردش (کوین‌گکو، ۱۱ آبان ۱۴۰۵).
  • کاربرد ADA: پرداخت کارمزد، استیکینگ بدون قفل شدن دارایی و رای دادن در حاکمیت شبکه.
  • وضعیت بازار: رتبه ۱۸ بازار و حدود ۹۴ درصد پایین‌تر از سقف تاریخی ۳٫۰۹ دلاری شهریور ۱۴۰۰.

ارز دیجیتال کاردانو چیست؟

کاردانو شبکه‌ای است که هم دفتر تراکنش‌های ADA را نگه می‌دارد و هم بستری برای ساخت توکن، اپلیکیشن غیرمتمرکز و قرارداد هوشمند است. امنیت شبکه با الگوریتم اثبات سهام اوروبوروس (Ouroboros) تامین می‌شود؛ یعنی به جای ماینرهایی که برق مصرف می‌کنند، استخرهای استیک (Stake Pool) بلاک می‌سازند و دارندگان ADA با سپردن رای خود به این استخرها در امنیت شبکه شریک می‌شوند.

کاردانو چیست؛ بلاک چین اثبات سهام و ارز ADA

دو ویژگی کاردانو را از بیشتر رقبا جدا می‌کند. اول، مدل حسابداری eUTXO که نسخه توسعه‌یافته مدل بیت کوین است و کارمزد و نتیجه تراکنش را قبل از ارسال قابل پیش‌بینی می‌کند. دوم، رویکرد پژوهش‌محور: بخش‌های اصلی پروتکل، از جمله اوروبوروس، اول به‌صورت مقاله علمی منتشر و داوری شده‌اند و بعد پیاده‌سازی. همین رویکرد دلیل اصلی کندی توسعه کاردانو هم هست؛ نقطه قوتی که منتقدانش آن را نقطه ضعف می‌دانند.

چه کسانی کاردانو را ساختند؟

توسعه کاردانو در سال ۲۰۱۵ با چارلز هاسکینسون آغاز شد. او از هم‌بنیان‌گذاران اتریوم بود و پس از اختلاف نظر با ویتالیک بوترین و دیگر بنیان‌گذاران درباره ساختار پروژه، از اتریوم جدا شد. نام شبکه از جرولامو کاردانو، ریاضی‌دان ایتالیایی قرن شانزدهم، و نام ADA از آدا لاولیس، ریاضی‌دان قرن نوزدهم که او را اولین برنامه‌نویس تاریخ می‌دانند، گرفته شده است.

امروز چند نهاد مستقل در توسعه و اداره کاردانو نقش دارند:

  • IOG (Input Output Global): شرکت مهندسی که هاسکینسون و جرمی وود تاسیس کردند و بیشتر پروتکل کاردانو را توسعه داده است. نام قبلی آن IOHK بود.
  • بنیاد کاردانو (Cardano Foundation): نهادی غیرانتفاعی در سوئیس که روی استانداردها، پذیرش سازمانی و حمایت از اکوسیستم کار می‌کند.
  • امورگو (Emurgo): بازوی تجاری و سرمایه‌گذاری کاردانو با ریشه ژاپنی که کیف پول یورویی را ساخته است.
  • اینترسکت (Intersect): سازمانی عضومحور که از ۲۰۲۳ هماهنگی توسعه و حاکمیت جامعه کاردانو را بر عهده گرفته است.

نقشه راه کاردانو: پنج دوره و وضعیت امروز

نقشه راه کاردانو پنج دوره دارد که هر کدام به نام یک شاعر یا نویسنده نام‌گذاری شده است. این دوره‌ها پشت سر هم تمام نمی‌شوند و چند دوره به‌طور موازی جلو می‌روند. برخلاف چیزی که در بسیاری از منابع قدیمی فارسی آمده، قرارداد هوشمند و حاکمیت غیرمتمرکز کاردانو سال‌هاست روی شبکه اصلی فعال است.

نقشه راه کاردانو و وضعیت پنج دوره بایرون، شلی، گوگن، باشو و ولتیر در سال ۱۴۰۵

بایرون (Byron)؛ پایه‌گذاری

شبکه اصلی کاردانو و ADA در مهر ۱۳۹۶ (سپتامبر ۲۰۱۷) راه افتاد. در این دوره تولید بلاک هنوز در دست نودهای فدرال بنیان‌گذاران بود و کیف پول‌های ددالوس (Daedalus) و یورویی (Yoroi) عرضه شدند.

شلی (Shelley)؛ تمرکززدایی

با ارتقای شلی در مرداد ۱۳۹۹ (ژوئیه ۲۰۲۰)، استیکینگ و استخرهای استیک فعال شد و تولید بلاک به‌تدریج از نودهای فدرال به استخرهای جامعه رسید. از آن زمان هر دارنده ADA می‌تواند دارایی‌اش را به یک استخر بسپارد و پاداش بگیرد.

گوگن (Goguen)؛ قرارداد هوشمند و توکن

گوگن با دو هاردفورک اجرا شد: ارتقای مری (Mary) در اسفند ۱۳۹۹ امکان ساخت توکن‌های بومی را داد و ارتقای آلونزو (Alonzo) در شهریور ۱۴۰۰ قراردادهای هوشمند را با زبان پلوتوس (Plutus) روی شبکه اصلی آورد. از آن زمان دیفای، ان اف تی و استیبل‌کوین‌ها روی کاردانو ساخته می‌شوند.

باشو (Basho)؛ مقیاس‌پذیری

باشو دوره‌ای است که هنوز ادامه دارد. ارتقای واسیل (Vasil) در شهریور ۱۴۰۱ کارایی شبکه و قراردادها را بالا برد و پروتکل لایه دوم هیدرا (Hydra) برای تراکنش‌های سریع بیرون از زنجیره اصلی راه افتاد. سایدچین یا «زنجیره همکار» میدنایت هم در فروردین ۱۴۰۵ روی شبکه اصلی رفت. مهم‌ترین قطعه باقی‌مانده، ارتقای اوروبوروس لیوس (Leios) است که طبق اعلام رسمی کاردانو در اردیبهشت ۱۴۰۵ هنوز نمونه آزمایشی در تست‌نت بود و هدفش رسیدن به نسخه آماده شبکه اصلی تا پایان ۲۰۲۶ است.

ولتیر (Voltaire)؛ حاکمیت غیرمتمرکز

پنج دوره نقشه راه کاردانو

ولتیر دیگر برنامه آینده نیست. هاردفورک چانگ (Chang) در شهریور ۱۴۰۳ اولین بخش حاکمیت روی زنجیره را فعال کرد و هاردفورک پلومین (Plomin) در ۱۰ بهمن ۱۴۰۳ آن را کامل کرد. حالا سه گروه درباره تغییرات شبکه رای می‌دهند: نمایندگان رای (DRep) که دارندگان ADA رای خود را به آن‌ها می‌سپارند، اپراتورهای استخرهای استیک و کمیته قانون اساسی. قانون اساسی کاردانو هم در اسفند ۱۴۰۳ روی زنجیره تصویب شد. برداشت از خزانه شبکه، مثلا بودجه ۲۷٫۷ میلیون ADA که IOG برای توسعه لیوس درخواست کرد، باید از همین مسیر رای بگیرد. پیشنهادهای بهبود پروتکل هم با عنوان CIP (Cardano Improvement Proposal) منتشر می‌شوند؛ مشابه BIP در بیت کوین و EIP در اتریوم.

کاردانو چگونه کار می‌کند؟

الگوریتم اوروبوروس (Ouroboros)

اوروبوروس خانواده‌ای از پروتکل‌های اثبات سهام است. زمان در کاردانو به دوره‌های پنج‌روزه به اسم «ایپاک» (Epoch) و هر ایپاک به اسلات‌های یک‌ثانیه‌ای تقسیم می‌شود. برای هر اسلات، یک استخر استیک به‌صورت تصادفی و به نسبت ADAیی که به آن سپرده شده، به‌عنوان «رهبر اسلات» انتخاب می‌شود و حق ساختن بلاک را دارد. به‌طور میانگین تقریبا هر ۲۰ ثانیه یک بلاک ساخته می‌شود.

الگوریتم اجماع اوروبوروس در کاردانو

  • اوروبوروس کلاسیک: نسخه اولیه که در دوره بایرون استفاده شد.
  • اوروبوروس پرائوس (Praos): نسخه‌ای که از دوره شلی روی شبکه اصلی کار می‌کند و انتخاب رهبر اسلات را خصوصی و در برابر حمله مقاوم‌تر کرد.
  • اوروبوروس جنسیس (Genesis): به نود تازه اجازه می‌دهد بدون اتکا به یک منبع مورد اعتماد، از ابتدای زنجیره همگام شود.
  • پراس (Peras) و لیوس (Leios): ارتقاهای در حال توسعه؛ پراس برای قطعی شدن سریع‌تر تراکنش‌ها و لیوس برای افزایش ظرفیت. کاردانو برای لیوس افزایش ظرفیت ۱۰ تا ۶۵ برابری را هدف گرفته که هنوز در شبکه اصلی محقق نشده است.

هیدرا را گاهی به اشتباه نسخه‌ای از اوروبوروس معرفی می‌کنند؛ هیدرا پروتکل لایه دوم است و به گروهی از کاربران اجازه می‌دهد بیرون از زنجیره اصلی با هم تراکنش کنند و فقط نتیجه نهایی را روی کاردانو ثبت کنند.

مدل eUTXO؛ فرق اصلی با اتریوم

اتریوم مدل «حساب» دارد؛ مثل حساب بانکی که موجودی‌اش کم و زیاد می‌شود. کاردانو مدل eUTXO دارد که توسعه‌یافته مدل بیت کوین است: دارایی به شکل «خروجی‌های خرج‌نشده» نگه داشته می‌شود و هر تراکنش تعدادی از آن‌ها را مصرف و خروجی تازه می‌سازد. نتیجه عملی این مدل این است که کاربر قبل از ارسال تراکنش دقیقا می‌داند کارمزد چقدر است و تراکنش موفق می‌شود یا نه؛ تراکنش ناموفقی که کارمزد را بسوزاند، آن‌طور که در اتریوم رایج است، در کاردانو کمتر پیش می‌آید. در مقابل، ساختن اپلیکیشن‌هایی که هم‌زمان کاربران زیادی با یک قرارداد کار کنند در eUTXO پیچیده‌تر است.

قرارداد هوشمند و توکن‌های بومی

قراردادهای هوشمند کاردانو روی پلوتوس اجرا می‌شوند که بر پایه زبان هسکل (Haskell) ساخته شده است. چون هسکل برای بیشتر برنامه‌نویس‌ها ناآشناست، زبان‌های ساده‌تری مثل Aiken هم برای نوشتن قرارداد روی کاردانو رایج شده‌اند. توکن‌ها در کاردانو «بومی» هستند؛ یعنی برخلاف توکن‌های ERC-20 اتریوم، برای ساخت و انتقال یک توکن ساده به قرارداد هوشمند نیاز نیست و دفتر کل خود شبکه آن را مثل ADA ثبت می‌کند.

ارز دیجیتال ADA؛ کاربرد و توکنومیکس

ADA ارز بومی کاردانو است و رابطه‌اش با شبکه مثل رابطه اتر با اتریوم است. کوچک‌ترین واحد ADA «لاولیس» (Lovelace) نام دارد و هر ADA برابر یک میلیون لاولیس است. کاربردهای ADA:

  • پرداخت کارمزد تراکنش‌ها و اجرای قراردادهای هوشمند
  • سپردن به استخرهای استیک و دریافت پاداش
  • رای دادن در حاکمیت شبکه، مستقیم یا از طریق نماینده رای
  • واحد پرداخت و معامله در اکوسیستم کاردانو

مشخصات توکن ADA کاردانو

حداکثر عرضه ADA ثابت و ۴۵ میلیارد واحد است. طبق داده کوین‌گکو در ۱۱ آبان ۱۴۰۵، حدود ۳۷٫۶ میلیارد ADA در گردش است و باقی آن در ذخیره شبکه نگه داشته شده و به‌تدریج به‌عنوان پاداش استیکینگ و بودجه خزانه آزاد می‌شود. در فروش اولیه که بین ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ در ژاپن برگزار شد، حدود ۵۷٫۶ درصد کل عرضه (حدود ۲۵٫۹ میلیارد ADA) فروخته شد و حدود ۶۲ میلیون دلار جمع شد.

توزیع اولیه ADA؛ فروش اولیه، تیم و پاداش استیکینگ

ارزان بودن ADA یعنی به‌صرفه بودنش؟ نه. قیمت هر واحد به‌تنهایی چیزی درباره ارزندگی یک رمزارز نمی‌گوید؛ ارزش بازار (قیمت ضربدر تعداد در گردش) معیار درست مقایسه است. ارزش بازار ADA حدود ۷٫۲ میلیارد دلار است و این رمزارز حدود ۹۴ درصد پایین‌تر از سقف تاریخی ۳٫۰۹ دلاری شهریور ۱۴۰۰ معامله می‌شود. اینکه با پول کم می‌شود تعداد زیادی ADA خرید، ریسک آن را کمتر نمی‌کند.

استیکینگ کاردانو چطور کار می‌کند؟

استیکینگ در کاردانو یعنی سپردن حق رای ADA به یک استخر استیک. چند ویژگی آن را از استیکینگ بیشتر شبکه‌ها متمایز می‌کند:

  • دارایی قفل نمی‌شود: ADA در کیف پول خودتان می‌ماند و هر وقت بخواهید می‌توانید آن را خرج یا منتقل کنید.
  • اسلشینگ ندارد: اگر استخر عملکرد ضعیفی داشته باشد، فقط پاداش کمتری می‌گیرید و اصل دارایی‌تان کم نمی‌شود.
  • پاداش در هر ایپاک: پاداش‌ها هر پنج روز حساب می‌شوند، ولی اولین پاداش با چند ایپاک تاخیر می‌رسد.
  • سپرده ثبت: برای ثبت کلید استیک حدود ۲ ADA سپرده می‌دهید که با لغو استیکینگ برمی‌گردد.

بازده سالانه استیکینگ ADA چند درصد است و به پارامترهای شبکه، کارمزد استخر و اشباع نبودن آن بستگی دارد. موقع انتخاب استخر، کارمزد ثابت و درصدی، سابقه تولید بلاک و اشباع نبودن استخر را بررسی کنید.

میدنایت (Midnight) چیست و چه ربطی به کاردانو دارد؟

میدنایت یک «زنجیره همکار» (Partner Chain) کاردانوست که روی حریم خصوصی تمرکز دارد و با اثبات دانش صفر اجازه می‌دهد داده‌ای ثابت شود بدون اینکه خود داده افشا شود. توکن آن NIGHT در دسامبر ۲۰۲۵ روی کاردانو عرضه شد و شبکه اصلی میدنایت اوایل فروردین ۱۴۰۵ (اواخر مارس ۲۰۲۶) راه افتاد. میدنایت فعلا به‌صورت فدرال و با ۹ اپراتور نود، از جمله گوگل کلاد، اداره می‌شود و قرار است در مراحل بعد غیرمتمرکز شود. نگه داشتن NIGHT منبعی به اسم DUST تولید می‌کند که برای پرداخت کارمزد تراکنش‌ها مصرف می‌شود. جزئیات توزیع توکن را در مقاله ایردراپ میدنایت و کیف پول‌های سازگار را در بهترین کیف پول برای میدنایت نوشته‌ایم.

مزایا و معایب کاردانو

مزایا و معایب کاردانو
مزایا معایب
پروتکل مبتنی بر پژوهش داوری‌شده و سابقه پایداری شبکه اصلی سابقه طولانی تاخیر؛ قابلیت‌هایی مثل قرارداد هوشمند سال‌ها دیرتر از رقبا رسیدند
استیکینگ بدون قفل و بدون اسلشینگ اکوسیستم دیفای و تعداد کاربران فعال کوچک‌تر از اتریوم و سولانا
حاکمیت کامل روی زنجیره با قانون اساسی و خزانه ظرفیت پایه شبکه هنوز محدود است و ارتقای لیوس هنوز روی شبکه اصلی نیامده
کارمزد قابل پیش‌بینی به لطف مدل eUTXO یادگیری پلوتوس و مدل eUTXO برای توسعه‌دهنده‌ها سخت‌تر است
عرضه سقف‌دار ۴۵ میلیاردی افت حدود ۹۴ درصدی قیمت از سقف تاریخی

فرق کاردانو با بیت کوین و اتریوم

فرق کاردانو با بیت کوین و اتریوم
ویژگی بیت کوین اتریوم کاردانو
شروع شبکه اصلی ۲۰۰۹ ۲۰۱۵ ۲۰۱۷
الگوریتم اجماع اثبات کار اثبات سهام (از ۲۰۲۲) اثبات سهام (اوروبوروس)
مدل حسابداری UTXO حساب eUTXO
میانگین زمان بلاک حدود ۱۰ دقیقه ۱۲ ثانیه حدود ۲۰ ثانیه
عرضه سقف ۲۱ میلیون بدون سقف ثابت سقف ۴۵ میلیارد
قرارداد هوشمند محدود Solidity پلوتوس و Aiken

بیت کوین برای انتقال و ذخیره ارزش طراحی شده و اثبات کار را به کار می‌برد. کاردانو مثل اتریوم پلتفرم قرارداد هوشمند است، اما با مدل حسابداری نزدیک به بیت کوین. برای مقایسه با شبکه‌های دیگر، بهترین بلاک چین‌ها را ببینید.

آیا کاردانو ETF دارد؟

ETF اسپات کاردانو، یعنی صندوقی که مستقیم ADA نگه دارد، تا مرداد ۱۴۰۵ در آمریکا معامله نمی‌شد. قراردادهای آتی ADA از بهمن ۱۴۰۴ در بورس CME معامله می‌شوند و یک ETF مبتنی بر همین قراردادهای آتی وجود دارد. گری‌اسکیل درخواست ETF اسپات کاردانو را ۱۶ مرداد ۱۴۰۵ پس گرفت.

بهترین کیف پول کاردانو

  • Lace: کیف پول سبک ساخت IOG برای مرورگر، با پشتیبانی از استیکینگ و رای‌گیری.
  • Eternl و Vespr: کیف پول‌های محبوب جامعه، روی موبایل و مرورگر، با امکانات کامل استیکینگ و دیفای.
  • Yoroi: کیف پول سبک امورگو برای موبایل و مرورگر.
  • Daedalus: کیف پول دسکتاپ «فول نود» که کل زنجیره را دانلود می‌کند؛ امن ولی سنگین.
  • کیف پول سخت‌افزاری: کیف پول لجر و کیف پول ترزور از ADA پشتیبانی می‌کنند و برای استیکینگ معمولا به کیف پول‌هایی مثل Eternl، Lace یا Yoroi وصل می‌شوند.

برای مقایسه کیف پول‌ها از نظر امنیت، فهرست بهترین کیف پول ارز دیجیتال را ببینید.

خرید و فروش کاردانو در بیت پین

ADA در بیت پین در دو بازار کاردانو/تومان و کاردانو/تتر معامله می‌شود. برای خرید، حسابتان را شارژ کنید و از «خرید آسان» یا بازار حرفه‌ای ADA بخرید؛ در خرید آسان قیمت نهایی را قبل از تایید می‌بینید و در بازار حرفه‌ای کارمزد معامله طبق جدول کارمزد بیت پین حساب می‌شود. قبل از معامله، قیمت کاردانو را ببینید.

اگر ADA را از کیف پول دیگری به بیت پین منتقل می‌کنید، شبکه انتخابی در مبدا و مقصد باید یکی باشد. ADA هم روی شبکه اصلی کاردانو و هم به شکل نسخه‌های رپ‌شده (Wrapped) روی شبکه‌های دیگر وجود دارد و انتقال با شبکه اشتباه ممکن است به از دست رفتن دارایی منجر شود. مسیر فروش و برداشت تومان برای ADA همان مسیر بیت کوین است که در آموزش فروش و برداشت تومان از بیت پین قدم به قدم آمده است.

آینده کاردانو

آینده کاردانو بیشتر به اجرای چند پروژه مشخص بستگی دارد تا به وعده‌های کلی: رسیدن لیوس به شبکه اصلی و افزایش واقعی ظرفیت، رشد کاربران و نقدینگی دیفای، موفقیت میدنایت در جذب کسب‌وکارها و اینکه حاکمیت روی زنجیره بتواند بودجه خزانه را کارآمد خرج کند. سناریوهای قیمتی و دیدگاه تحلیلگران را در پیش بینی قیمت کاردانو مرور کرده‌ایم.

جمع‌بندی

کاردانو یکی از قدیمی‌ترین پلتفرم‌های قرارداد هوشمند با اثبات سهام است که بیشتر نقشه راهش، از استیکینگ و قرارداد هوشمند تا حاکمیت روی زنجیره، حالا روی شبکه اصلی اجرا شده است. نقطه قوتش طراحی دقیق و حاکمیت جامعه‌محور است و نقطه ضعفش کندی توسعه و اکوسیستمی که هنوز به اندازه رقبا بزرگ نشده. اگر به ADA فکر می‌کنید، آن را با معیار ارزش بازار، رشد واقعی شبکه و ریسک‌هایش بسنجید، نه با قیمت پایین هر واحد.