توکن دیتا نتورک چیست؟ بررسی کاربردها، نحوه کار و ریسک‌های DATA

مدل‌های هوش مصنوعی برای آموزش به حجم زیادی از داده نیاز دارند، ولی همیشه معلوم نیست این داده‌ها از کجا آمدند، مالک آن‌ها چه کسی است و اجازه استفاده از آن‌ها وجود دارد یا نه.

دیتا نتورک برای حل این مشکل ساخته شده است. این بلاکچین لایه اول (Layer 1) اطلاعاتی مثل منبع داده، مالک آن و مجوز استفاده از داده را ثبت می‌کند.

این پروژه قبلا با نام استوری (Story) فعالیت می‌کرد و شبکه آن استوری نتورک (Story Network) نام داشت. در تیر ۱۴۰۵، نام پروژه به بنیاد دیتا (The DATA Foundation)، نام شبکه به دیتا نتورک (DATA Network) و نماد ارز آن از IP به DATA تغییر کرد.

هر یک توکن IP هم با نسبت یک‌به‌یک به DATA تبدیل شد. کسانی که IP را روی شبکه اصلی نگه می‌داشتند، برای این تغییر نیازی به تبدیل یا انتقال دستی توکن‌های خود نداشتند.

این تغییر فقط به نام پروژه محدود نبود. بنیاد دیتا تمرکز خود را بیشتر روی ساخت زیرساخت برای داده‌های مورد نیاز هوش مصنوعی گذاشت. شبکه، فناوری و دارایی کاربران با این تغییر نام عوض نشدند. در ادامه، شما را با نحوه کار دیتا نتورک، کاربردهای آن و روش خریدوفروش توکن DATA بیشتر آشنا می‌کنیم.

توکن دیتا نتورک (DATA) چیست؟

دیتا (DATA) ارز دیجیتال اصلی شبکه بلاکچین دیتا نتورک (DATA Network) است و مثل بیشتر توکن‌های ERC-20 آدرس قرارداد جداگانه ندارد.

البته، نسخه‌هایی از این ارز برای استفاده در شبکه‌های دیگر هم ساخته شدند، مثل WDATA در شبکه دیتا نتورک و WDATAIP در شبکه بایننس اسمارت چین.

پس اگر در شبکه اتریوم، شبکه پالیگان یا شبکه دیگری توکنی با نماد DATA دیدید، نباید آن را همان توکن دیتا نتورک بدانید.

خود پروژه DATA را «توکن» معرفی می‌کند، ولی این دارایی روی بلاکچین دیتا نتورک قرار دارد و برای پرداخت کارمزد شبکه استفاده می‌شود.

نام DATA ممکن است کمی گیج‌کننده باشد، چون یک پروژه دیگر به نام شبکه استریمر (Streamr Network) هم توکنی با همین نماد دارد. این دو پروژه ارتباطی با هم ندارند و فقط نماد توکن آن‌ها یکسان است.

شبکه دیتا نتورک چه مشکلی را حل می‌کند؟

مدل‌های هوش مصنوعی برای آموزش به حجم زیادی از داده نیاز دارند. ولی فقط داشتن داده کافی نیست. شرکت یا توسعه‌دهنده باید به چند سوال مهم پاسخ دهد:

• این داده از کجا آمده است؟
• مالک داده چه کسی است؟
• آیا صاحب داده اجازه استفاده از آن را داده است؟
• این اجازه شامل استفاده تجاری هم می‌شود؟
• اگر داده استفاده شود، سهم تولیدکننده چطور پرداخت می‌شود؟

پیدا کردن پاسخ این سوال‌ها همیشه ساده نیست. دیتا نتورک تلاش می‌کند بخشی از همین مشکلات را حل کند.

مشکل اول: مشخص نبودن منبع و مالک داده

یکی از مشکلات اصلی بازار داده این است که همیشه مشخص نیست یک فایل، تصویر، صدا یا مجموعه داده از کجا آمده و متعلق به چه کسی است.

دیتا نتورک برای حل این مشکل ابزار تریس (Trace) استفاده می‌کند. وظیفه تریس ثبت منشا داده، سابقه رضایت و مسیر استفاده از آن است. در نتیجه، خریدار یا توسعه‌دهنده به‌راحتی می‌تواند سابقه داده را بررسی کند.

مشکل دوم: مشخص نبودن اجازه استفاده از داده

دانستن نام مالک داده کافی نیست. باید مشخص باشد صاحب داده چه اجازه‌ای برای استفاده از آن داده است.

دیتا نتورک این اجازه‌ها و شرایط را ثبت می‌کند. با مجوزهای قابل برنامه‌ریزی هم می‌توان مشخص کرد چه کسی، برای چه کاری و با چه شرایطی اجازه استفاده از داده را دارد.

مشکل سوم: پراکندگی قراردادها و حقوق استفاده

در روش‌های سنتی، اطلاعات مربوط به مالکیت داده، اجازه استفاده و شرایط پرداخت ممکن است در چند سامانه یا قرارداد مختلف ثبت شده باشد. همین موضوع بررسی اینکه چه کسی و با چه شرایطی اجازه استفاده از داده را دارد، سخت می‌کند.

به این شکل، اطلاعات مربوط به مجوز و حقوق استفاده از داده در یک شبکه غیرمتمرکز داده ثبت می‌شود و بررسی سابقه آن ساده‌ خواهد بود.

مشکل چهارم: حفظ حریم خصوصی داده‌ها

همه داده‌ها را نمی‌توان عمومی کرد. اطلاعات پزشکی، داده‌های شخصی یا اطلاعات داخلی شرکت‌ها نمونه‌هایی هستند که نباید برای همه کاربران بلاکچین قابل مشاهده باشند.

دیتا نتورک برای مدیریت دسترسی به داده‌های حساس، زیرساختی به نام مسیرهای داده محرمانه (Confidential Data Rails یا CDR) توسعه داده است.

در این سازوکار، داده به‌صورت رمزگذاری‌شده باقی می‌ماند و دسترسی به آن فقط در صورت برقرار بودن شرایط از پیش تعیین‌شده ممکن می‌شود.

به‌این‌ترتیب، لازم نیست محتوای اصلی داده برای همه کاربران شبکه عمومی شود. CDR در حال حاضر در مرحله توسعه و آزمایش قرار دارد و آخرین نسخه عمومی اعلام‌شده آن روی شبکه آزمایشی در دسترس توسعه‌دهندگان قرار گرفته است.

مشکل پنجم: مشخص نبودن سهم تولیدکننده داده

داده ارزش اقتصادی دارد. فرض کنید فردی فایل صوتی، تصویر یا اطلاعاتی را برای آموزش هوش مصنوعی در اختیار یک شرکت قرار می‌دهد. باید مشخص باشد در برابر استفاده از این داده چه مبلغ یا سهمی دریافت می‌کند.

دیتا نتورک اجازه می‌دهد شرایط استفاده و پرداخت از قبل مشخص شود. در نتیجه، تولیدکننده و خریدار می‌دانند داده با چه شرایطی استفاده می‌شود و پرداخت آن چگونه انجام می‌شود.

این ساختار بخشی از اقتصاد داده است. در این بازار، فقط خود فایل مهم نیست و مالکیت، مجوز استفاده و ارزش مالی داده هم مهم است.

مشکل ششم: کیفیت پایین داده‌ها

ثبت داده روی بلاکچین به معنی درست و باکیفیت بودن آن نیست. اگر یک داده از ابتدا اشتباه، ناقص یا نامرتب باشد، بلاکچین نمی‌تواند آن را اصلاح کند.

پوزایدون (Poseidon) در اکوسیستم دیتا نتورک برای آماده‌سازی داده‌ها استفاده می‌شود. این ابزار به پاک‌سازی، مرتب کردن و بررسی کیفیت داده کمک می‌کند تا اطلاعات برای استفاده در هوش مصنوعی آماده شوند.

پس بلاکچین بیشتر سابقه و مسیر داده را ثبت می‌کند. کیفیت خود داده باید هنگام جمع‌آوری و پردازش بررسی شود.

تفاوت دیتا نتورک با استریمر چیست؟

دیتا نتورک و استریمر (Streamr) هر دو با داده سروکار دارند، ولی کاربردشان فرق می‌کند.

دیتا نتورک بیشتر روی مالکیت و حقوق داده تمرکز دارد. یعنی مشخص می‌کند داده از کجا آمده، متعلق به چه کسی است و چه فرد یا شرکتی اجازه استفاده از آن را دارد. حفظ محرمانگی و مدیریت مجوز استفاده از داده هم بخشی از کار این شبکه است.

استریمر بیشتر برای انتقال داده‌های لحظه‌ای ساخته شده است. مثلاً داده‌هایی که به‌صورت زنده از دستگاه‌ها، اپلیکیشن‌ها یا سرویس‌ها تولید می‌شوند، از طریق Streamr منتقل و به اشتراک گذاشته می‌شوند.

در یک جمله، دیتا نتورک روی مالکیت و نحوه استفاده از داده تمرکز دارد و استریمر برای انتقال زنده داده طراحی‌شده است.

نحوه کار شبکه دیتا نتورک

دیتا نتورک یک بلاکچین لایه اول سازگار با ماشین مجازی اتریوم (EVM) است. کلاینت اجماع شبکه از کامت‌بی‌اف‌تی (CometBFT) استفاده می‌کند تا اعتبارسنج‌ها درباره وضعیت شبکه و بلاک‌ها به توافق برسند. اعتبارسنج‌ها در تایید تراکنش‌ها و حفظ امنیت شبکه نقش دارند، نه اینکه کیفیت تک‌تک فایل‌های آموزشی را بررسی کنند.

فرض کنید یک گوینده نمونه صدای خود را برای آموزش یک مدل هوش مصنوعی در اختیار یک اپلیکیشن جمع‌آوری داده قرار می‌دهد. مسیر داده می‌تواند به این شکل باشد:

• ثبت اطلاعات: اپلیکیشن اطلاعات مربوط به داده و رضایت فرد را ثبت می‌کند. اطلاعات قابل‌راستی‌آزمایی مثل هش فایل، منشا داده، وضعیت رضایت و شرایط استفاده می‌توانند در سابقه آن ثبت شوند. خود فایل یا اطلاعات حساس روی بلاکچین عمومی قرار نمی‌گیرند.
• ثبت هش و منشا: برای داده یک سابقه قابل بررسی ثبت می‌شود که می‌تواند شامل هش فایل باشد. هش را می‌توان شبیه اثر انگشت دیجیتال فایل دانست و با آن بررسی کرد که سابقه ثبت‌شده به همان فایل مربوط است. خود اطلاعات حساس لازم نیست عمومی شوند.
• تعیین مجوز و رضایت: صاحب داده مشخص می‌کند دیگران تحت چه شرایطی اجازه استفاده از آن را دارند. مواردی مثل استفاده تجاری، ساخت محتوای مشتق و شرایط پرداخت می‌توانند در مجوز مشخص شوند.
• بررسی سابقه: تریس (Trace) لایه عمومی بررسی داده‌ها است. در آن می‌توان اطلاعاتی مثل منشا داده، رضایت، مجوز، هش محتوا، وضعیت پرداخت و سابقه فعالیت را بررسی کرد. خود فایل محرمانه در Trace نمایش داده نمی‌شود.
• کنترل دسترسی: مسیرهای داده محرمانه (CDR) برای مدیریت داده‌های رمزگذاری‌شده و دسترسی کنترل‌شده طراحی شدند. CDR در ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ روی شبکه آزمایشی راه‌اندازی شد. بنیاد DATA بعد اعلام کرد قصد دارد این زیرساخت را در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ به شبکه اصلی برساند، ولی آخرین وضعیت رسمی قابل استناد هنگام نگارش این مقاله، CDR را همچنان به‌عنوان زیرساختی در مرحله آزمایش معرفی می‌کند.
• استفاده از داده: اگر شرایط دسترسی و مجوز رعایت شود، خریدار یا توسعه‌دهنده می‌تواند از داده برای کاربرد مشخص‌شده، مثل آموزش مدل هوش مصنوعی، استفاده کند.
• تسویه: شرایط پرداخت می‌تواند در مجوز تعیین شود. نوع ارز پرداخت هم به شرایط همان مجوز بستگی دارد و همه پرداخت‌ها با DATA انجام نمی‌شوند.

مهم‌ترین لایه‌ها و ابزارهای اکوسیستم دیتا نتورک شامل این موارد هستند:

ثبت داده روی بلاکچین به‌تنهایی کیفیت آن را تضمین نمی‌کند. پوزیدون به پردازش و ارزیابی کیفیت داده کمک می‌کند و CDR هم برای رمزگذاری و کنترل دسترسی به داده‌های محرمانه طراحی شده است.

در این ساختار، مشارکت‌کننده داده را در اختیار اپلیکیشن قرار می‌دهد و رضایت خود را ثبت می‌کند، مالک یا ارائه‌دهنده داده می‌تواند شرایط استفاده را تعیین کند و توسعه‌دهنده یا خریدار این شرایط را بررسی می‌کند. اعتبارسنج‌ها هم وظیفه متفاوتی دارند و به تایید تراکنش‌ها و امنیت خود بلاکچین کمک می‌کنند.

توکن DATA چه کاربردی دارد؟

مهم‌ترین کاربرد DATA پرداخت کارمزد تراکنش‌های شبکه و استیکینگ برای مشارکت در امنیت بلاکچین است. توکن‌های استیک‌شده همچنین در قدرت رای اعتبارسنج‌ها در سازوکار اجماع شبکه نقش دارند.

دیتا نتورک امکان صدور مجوز و پرداخت برای استفاده از داده‌ها را هم فراهم می‌کند، ولی همه این پرداخت‌ها با DATA انجام نمی‌شوند.

درباره نحوه مدیریت پروتکل هم باید بین وضعیت فعلی و برنامه‌های آینده تفاوت قائل شد. در حال حاضر، بعضی از تصمیم‌های مهم شبکه از طریق سازوکارهایی مثل چندامضایی حاکمیتی (Governance Multisig) و شورای امنیت (Security Council) گرفته می‌شود.

بنیاد دیتا هم اعلام کرده در حال بررسی استفاده گسترده‌تر از رای‌گیری مبتنی بر توکن است تا کاربران و اعضای جامعه نقش بیشتری در تصمیم‌گیری‌های شبکه داشته باشند.

هرچه کاربران و توسعه‌دهندگان بیشتری از شبکه استفاده کنند، فعالیت شبکه بیشتر می‌شود. ولی کاربرد پروتکل تضمین‌کننده رشد قیمت یا سرمایه‌گذاری مطمئن نیست. قیمت DATA به تعداد توکن‌های موجود، هزینه استفاده از خدمات و میزان خریدوفروش در بازار هم بستگی دارد.

توکنومیک DATA و وضعیت بازار آن

توکن DATA همان توکن IP سابق است که بعد از تغییر نام پروژه، با نسبت یک‌به‌یک به دیتا تغییر کرد. به‌همین‌دلیل، نحوه توزیع اولیه توکن هم از همان ساختار IP می‌آید. در زمان راه‌اندازی شبکه، عرضه اولیه یک میلیارد توکن IP بود. این یک میلیارد توکن به شکل زیر تقسیم شد:

• اکوسیستم و جامعه: ۳۸.۴٪
• مشوق‌های اولیه: ۱۰٪
• بنیاد: ۱۰٪
• سرمایه‌گذاران اولیه: ۲۱.۶٪
• اعضای اصلی تیم: ۲۰٪

برنامه آزادسازی توکن‌های دیتا بعد از تغییر نام پروژه هم تغییر کرده است. بنیاد DATA در ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد قفل توکن‌های متعلق به تیم، سرمایه‌گذاران و سایر بخش‌های داخلی پروژه، ۱۸ ماه دیگر تمدید می‌شود. این توکن‌ها از قبل هم در دوره قفل قرار داشتند.

با این تصمیم، زمان آزادسازی این توکن‌ها از ۲۲ مرداد ۱۴۰۵ به ۲۴ بهمن ۱۴۰۶ منتقل شد. بنابراین، برای بررسی احتمال افزایش عرضه DATA، فقط مقدار توکن‌های در گردش مهم نیست. زمان آزادشدن توکن‌های قفل‌شده هم می‌تواند روی عرضه و فشار فروش DATA اثر بگذارد.

براساس داده‌های کوین‌مارکت‌کپ در زمان نگارش این مطلب وضعیت بازار DATA به شکل زیر است. قیمت و داده‌های بازار لحظه‌ای هستند و ممکن است تغییر کنند. اطلاعات توزیع و آزادسازی هم از داده‌های رسمی بنیاد دیتا گرفته شدند.

برای مشاهده قیمت لحظه‌ای DATA، اول مطمئن شوید نام کامل پروژه را درست انتخاب کردید. حجم سفارش، عمق بازار و فاصله قیمت خریدوفروش روی مبلغ نهایی اثر دارند. قیمت تومانی DATA هم با تغییر نرخ ارز بالا و پایین می‌شود.

راهنمای خرید، انتقال و نگهداری DATA

برای خریدوفروش DATA در بیت‌پین، ابتدا حساب کاربری بسازید و کیف پول تومانی خود را شارژ کنید. سپس با انتخاب دیتا نتورک و مشخص‌کردن مبلغ خرید، سفارش را ثبت کنید. مراحل به این ترتیب است:

1. ثبت‌نام و احراز هویت: وارد سایت یا اپلیکیشن بیت‌پین شوید. اگر حساب کاربری ندارید، با واردکردن شماره موبایل و رمزعبور دلخواه ثبت‌نام کنید. سپس مراحل احراز هویت نمایش‌داده‌شده در حساب را تکمیل کنید.
2. شارژ کیف پول: به بخش «کیف پول» بروید، تومان را انتخاب کنید و از مسیر واریز تومانی، موجودی حساب را افزایش دهید.
3. انتخاب دیتا نتورک: از بخش «خرید آسان» یا «معامله» می‌توانید سفارش خرید توکن دیتا را ثبت کنید. با انتخاب هرکدام نام DATA را جستجو کنید.
4. تعیین مبلغ خرید: مبلغ تومانی یا تعداد DATA موردنظر را وارد کنید. قیمت پیشنهادی، مبلغ نهایی پرداخت و مقدار دریافتی را قبل از تایید بررسی کنید.
5. تایید سفارش: بعد از بررسی اطلاعات، خرید را تایید کنید. با تکمیل معامله، موجودی DATA در کیف پول بیت‌پین شما نمایش داده می‌شود. وضعیت سفارش را هم می‌توانید از تاریخچه معاملات پیگیری کنید.

بعد از خرید، می‌توانید توکن‌های دیتای خود را در حساب بیت‌پین نگه دارید یا درصوت تمایل، به کیف پول شخصی سازگار منتقل کنید.

برای انتقال به کیف پول شخصی یا حساب دیگر، در بخش کیف پول، DATA و سپس گزینه برداشت را انتخاب کنید. شبکه برداشت باید با شبکه دریافت در کیف پول مقصد یکسان باشد.

آدرس مقصد، حداقل برداشت و هزینه انتقال را بررسی و ابتدا مبلغ کمی به‌صورت آزمایشی بفرستید. بعد از تایید دریافت، باقی دارایی را منتقل کنید.

کارمزد معامله در صرافی، هزینه برداشت و گس شبکه هزینه متفاوت هستند و نباید آن‌ها را با هم یکی بدانید. هزینه نهایی را در صفحه تایید همان عملیات ببینید و شبکه انتقال را براساس گزینه‌های فعال حساب انتخاب کنید. ارسال روی شبکه اشتباه ممکن است باعث از دست‌رفتن دارایی شود.

بهترین کیف پول برای DATA چیست؟

اگر توکن DATA را از بیت‌پین بخرید، می‌توانید آن را داخل کیف پول حساب کاربری خود نگه دارید. این روش برای کسانی مناسب‌ است که نمی‌خواهند درگیر انتقال دارایی، نگهداری کلید خصوصی یا مدیریت عبارت بازیابی شوند.

موقع انتخاب کیف پول فقط به نام آن توجه نکنید. بهتر است این موارد را بررسی کنید:

• امنیت کلید خصوصی
• روش نگهداری عبارت بازیابی
• پشتیبانی از DATA Network
• امکان اضافه کردن و مدیریت شبکه‌های EVM
• سازگاری با اپلیکیشن‌های دیتا نتورک

اگر می‌خواهید درباره انواع کیف پول و روش انتخاب گزینه مناسب بیشتر بدانید، مقاله کیف پول ارز دیجیتال را بخوانید.

سرمایه‌گذاری در DATA چه ریسک‌هایی دارد؟

سرمایه‌گذاری در DATA مثل هر رمزارز دیگری ریسک دارد. آینده این پروژه تا حد زیادی به میزان استفاده واقعی از زیرساخت‌هایی مثل تریس (Trace)، رشد شبکه جمع‌آوری و پردازش داده و موفقیت ابزارهای در حال توسعه‌ای مثل CDR بستگی دارد.

اگر شرکت‌ها، توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی و خریداران داده از این ابزارها استفاده نکنند، زیادشدن تعداد تراکنش‌ها به‌تنهایی برای رشد پروژه کافی نیست.

قیمت DATA نوسان زیادی دارد و در بازارهایی که حجم خریدوفروش پایین است، قیمت معامله ممکن است با عدد نمایش‌داده‌شده در سایت فرق کند.

موقع انتقال، دیتا نتورک را با استریمر دیتا اشتباه نگیرید و نام کامل دارایی و شبکه انتقال را قبل از ارسال بررسی کنید. دیتا ارز بومی شبکه دیتا نتورک است و روی شبکه اصلی خودش آدرس قرارداد توکن جداگانه ندارد.

جمع‌بندی

دیتا نتورک همان استوری نتورک سابق است که از تیر ۱۴۰۵ با تمرکز بیشتر روی داده‌های قابل اثبات و قابل مجوز برای هوش مصنوعی فعالیت می‌کند.

آینده این پروژه به میزان استفاده واقعی از این ابزارها بستگی دارد. اگر شرکت‌ها، توسعه‌دهندگان و بازارهای داده از این زیرساخت استفاده کنند، فعالیت شبکه هم افزایش پیدا می‌کند.