نگاهی به بیوگرافی مارک زاکربرگ

کمتر چهره‌ای در تاریخ تکنولوژی توانسته به اندازه مارک زاکربرگ (Mark Zuckerberg)، مفهوم ارتباطات انسانی را در مقیاس جهانی بازتعریف کند. او فقط خالق فیسبوک نیست؛ بلکه معمار جاه‌طلبی است که از یک پروژه دانشجویی در خوابگاه هاروارد، امپراتوری متا را بنا کرد و اکنون تمام اعتبارش را پای ساخت دنیای متاورس گذاشته است.

زاکربرگ فقط به لایک و اشتراک‌گذاری بسنده نکرد؛ تلاش‌های نافرجام او برای راه‌اندازی ارز دیجیتال لیبرا و ورود به اقتصاد غیرمتمرکز، بخش مهمی از کارنامه اوست که کمتر به آن پرداخته شده. در این مقاله بیوگرافی، ثروت خالص و ماجرای ورود پرحاشیه زاکربرگ به دنیای بلاک چین و وب ۳ را زیر ذره‌بین می‌بریم.

بیوگرافی مارک زاکربرگ؛ از کودکی تا هاروارد

برای شروع بیوگرافی مارک زاکربرگ و اینکه بدانیم وی چگونه مسیر تکنولوژی را تغییر داد، باید به سال‌های پیش از شهرتش نگاه کنیم. مارک الیوت زاکربرگ (Mark Elliot Zuckerberg) در ۱۴ مه ۱۹۸۴ در وایت پلینز نیویورک، در خانواده‌ای تحصیل کرده متولد شد. پدرش ادوارد (Edward) دندانپزشک و مادرش کارن (Karen) روانپزشک بود.

برخلاف بسیاری از کودکان هم‌سن و سالش، اسباب‌بازی مورد علاقه مارک، کامپیوتر بود و علاقه او به برنامه‌نویسی خیلی زود شکوفا شد. در دوران راهنمایی، پدرش زبان برنامه‌نویسی Basic را به او آموخت و بعدتر معلم خصوصی برایش گرفت.

یکی از اولین شاهکارهای او در نوجوانی، نرم‌افزاری به نام ZuckNet بود؛ یک پیام‌رسان داخلی که اعضای خانواده و منشی پدرش در دندانپزشکی می‌توانستند از طریق آن بدون فریاد زدن از اتاقی به اتاق دیگر پیام بفرستند. این اتفاق سال‌ها پیش از ظهور پیام‌رسان‌های امروزی رخ داد.

نبوغ مارک زاکربرگ در دوران دبیرستان با ساخت Synapse Media Player به اوج رسید؛ نرم‌افزاری که با استفاده از هوش مصنوعی، سلیقه موسیقی کاربر را حدس می‌زد. شرکت‌های بزرگی مثل مایکروسافت و AOL پیشنهاد خرید این نرم‌افزار و استخدام مارک را دادند، اما او تمام پیشنهادها را رد کرد و ترجیح داد مسیر آکادمیک را پیش بگیرد.

تولد فیسبوک و ترک تحصیل

سال‌های حضور زاکربرگ در هاروارد، با آزمایش ایده‌های جنجالی همراه بود. او ابتدا سایتی به نام Facemash را طراحی کرد که عکس دانشجویان را دو به دو نمایش می‌داد و از کاربران می‌خواست جذاب‌ترین را انتخاب کنند. این سایت به دلیل ترافیک بالا، سرورهای هاروارد را از کار انداخت و زاکربرگ را تا مرز اخراج پیش برد، اما پتانسیل بالای شبکه‌سازی اجتماعی را به او نشان داد.

در ۴ فوریه ۲۰۰۴، فیسبوک (که آن زمان Thefacebook نام داشت) از اتاق خوابگاه کرکلند هاوس در هاروارد متولد شد. هدف اولیه، ساخت پلتفرمی برای ارتباط دانشجویان هاروارد بود. اما استقبال از آن به قدری زیاد شد که مارک به همراه هم‌اتاقی‌هایش، داستین موسکوویتز (Dustin Moskovitz)، کریس هیوز (Chris Hughes) و ادواردو ساورین (Eduardo Saverin)، دسترسی به این اپ را به سایر دانشگاه‌ها مثل کلمبیا و ییل گسترش دادند.

جدول زیر خلاصه‌ای از روزهای نخستین شکل‌گیری فیسبوک را نشان می‌دهد:

عنوان	جزئیات
تاریخ تاسیس	۴ فوریه ۲۰۰۴
مکان راه‌اندازی	خوابگاه دانشگاه هاروارد (اتاق ۳۳)
بنیان‌گذاران	مارک زاکربرگ، ادواردو ساورین، داستین مسکوویتز، کریس هیوز
اولین سرمایه‌گذار	پیتر تیل (۵۰۰ هزار دلار در سال ۲۰۰۴)
نقطه عطف مالی	رسیدن به ۱ میلیون کاربر در کمتر از یک سال

پتانسیل رشد فیسبوک به قدری بالا بود که زاکربرگ تصمیم گرفت ریسک بزرگی کند. او در سال دوم دانشگاه، هاروارد را ترک کرد و تیمش را به پالو آلتو در کالیفرنیا (قلب سیلیکون ولی) منتقل کرد. نقطه عطف حیاتی زمانی رخ داد که پیتر تیل (Peter Thiel)، هم‌بنیان‌گذار PayPal، پتانسیل این جوان را دید و با سرمایه‌گذاری ۵۰۰ هزار دلاری، سوخت لازم برای تبدیل شدن این استارتاپ به یک غول جهانی را فراهم کرد.

تصاحب اینستاگرام و واتساپ

هوش تجاری مارک زاکربرگ تنها در کدنویسی خلاصه نمی‌شود؛ او خیلی زود فهمید که برای بقا در حوزه تکنولوژی، یا باید رقبای نوظهور را نابود کرد یا آن‌ها را خرید. در حالی که فیسبوک بر دنیای دسکتاپ حکمرانی می‌کرد، زاکربرگ متوجه تغییر رفتار کاربران به سمت موبایل و محتوای بصری شد. همین بینش باعث شد تا یکی از جنجالی‌ترین خریدهای تاریخ سیلیکون ولی رقم بخورد.

در سال ۲۰۱۲، زاکربرگ تصمیم گرفت اپلیکیشن نوپای اینستاگرام را که تنها ۱۳ کارمند داشت، به قیمت ۱ میلیارد دلار خریداری کند. در آن زمان بسیاری از منتقدان این رقم را دیوانه‌وار می‌دانستند، اما امروز اینستاگرام یکی از ستون‌های اصلی درآمد شرکت متا است. دو سال بعد، او قدم بزرگ‌تری برداشت و پیام‌رسان واتساپ را با رقم حیرت‌انگیز ۱۹ میلیارد دلار تصاحب کرد تا سلطه‌اش بر ارتباطات جهان را تضمین کند.

زاکربرگ با این استراتژی، نه تنها رقبا را حذف کرد، بلکه اکوسیستمی ساخت که میلیاردها انسان در آن زندگی می‌کنند. در جدول زیر، نگاهی به مهم‌ترین خریدهای شرکت متا می‌اندازیم که نشان می‌دهد چگونه این شرکت فراتر از یک شبکه اجتماعی ساده عمل کرده است:

نام شرکت	سال خرید	مبلغ خرید
اینستاگرام	۲۰۱۲	۱ میلیارد دلار
واتساپ	۲۰۱۴	۱۹ میلیارد دلار
Oculus VR	۲۰۱۴	۲ میلیارد دلار
گیفی	۲۰۲۰	۴۰۰ میلیون دلار

مارک زاکربرگ و دنیای ارزهای دیجیتال

زاکربرگ همواره نگاه ویژه‌ای به اقتصاد دیجیتال داشته است. در حالی که کاربران عادی مشغول رصد قیمت لحظه ای بیت کوین برای کسب سود بودند، او و تیمش سیستمی طراحی کردند که بتواند زیرساخت مالی جهان را تغییر دهد. همچنین، برخلاف برخی میلیاردرها مثل ایلان ماسک (Elon Musk) که با توییت‌های جنجالی روی بازار کریپتو تاثیر می‌گذارند، زاکربرگ رویکردی ساختاری و بنیادی‌تر به این حوزه داشت.

خرید بیت کوین

ماجرای پروژه لیبرا و تغییر نام به دیم

در سال ۲۰۱۹، فیس‌بوک از پروژه ارز دیجیتال لیبرا (Libra) رونمایی کرد؛ پروژه‌ای جاه‌طلبانه که هدفش ایجاد یک سیستم مالی جهانی ساده برای میلیاردها کاربر بود. مارک زاکربرگ قصد داشت با پشتیبانی شرکت‌های بزرگی مثل Visa و Uber، یک استیبل کوین عرضه کند. اما فشارهای شدید دولت‌ها و بانک‌های مرکزی که نگران از دست دادن کنترل پولی خود بودند، باعث عقب‌نشینی شرکای تجاری شد.

در جدول زیر پروژه لیبرا یا دیم را با بیت کوین مقایسه می‌کنیم تا دید بهتری نسبت به ویژگی‌ها و ماهیت کلی آن به دست بیاورید.

ویژگی‌ها	بیت کوین	لیبرا / دیم
نوع دارایی	ارز دیجیتال غیرمتمرکز	استیبل کوین (با پشتوانه ارز فیات)
کنترل و مدیریت	جامعه و ماینرها (بدون نهاد مرکزی)	اتحادیه دیم (تحت نفوذ شرکت متا)
هدف اصلی	ذخیره ارزش و پول دیجیتال آزاد	تسهیل پرداخت‌های روزمره در فیس‌بوک
وضعیت فعلی	فعال و پیشرو در بازار	لغو و فروخته شده

چرا پروژه ارز دیجیتال فیسبوک شکست خورد؟

پروژه ارز دیجیتال فیسبوک، به دلیل بی‌اعتمادی و موانع قانونی شکست خورد. قانون‌گذاران آمریکایی و اروپایی معتقد بودند که دادن قدرت چاپ پول به یک غول تکنولوژی که سابقه خوبی در حفظ حریم خصوصی ندارد، خطرناک است. 

س از ماه‌ها مذاکره بی‌نتیجه با رگولاتورها، اتحادیه دیم در اوایل سال ۲۰۲۲ فعالیت خود را متوقف کرد. در نهایت، شرکت متا تصمیم گرفت برای جلوگیری از ضرر بیشتر، تمام دارایی‌ها و حقوق معنوی این پروژه را به مبلغ حدود ۲۰۰ میلیون دلار به بانک Silvergate بفروشد و پرونده ارز اختصاصی زاکربرگ برای همیشه بسته شد.

نگاه مارک زاکربرگ به NFTها و وب ۳

باوجود شکست پروژه لیبرا، مارک زاکربرگ همچنان به زیرساخت‌های غیرمتمرکز ایمان دارد. او تکنولوژی وب ۳ را سنگ بنای اقتصاد آینده می‌داند و معتقد است مالکیت دیجیتال، بخش جدایی‌ناپذیر دنیای متاورس خواهد بود. به همین دلیل، او قابلیت‌های نمایش و ساخت ان اف تی را به اینستاگرام و فیس‌بوک اضافه کرد و سرمایه‌گذاری سنگینی روی زیرساخت‌های بلاک چین سازگار با واقعیت مجازی انجام داد.

بررسی دارایی‌های ارز دیجیتال زاکربرگ در حال حاضر

مارک زاکربرگ تاکنون به‌طور رسمی میزان بیت کوین یا سایر دارایی‌های کریپتو خود را فاش نکرده، اما انتشار عکسی از دو بز خانگی‌اش با نام‌های مکس و بیت کوین، شایعات زیادی را درباره علاقه او به این بازار ایجاد کرد. همچنین، برخلاف شرکت‌هایی مثل تسلا، در ترازنامه مالی شرکت متا هیچ‌گونه خرید بیت کوینی ثبت نشده. به نظر می‌رسد استراتژی زاکربرگ به جای نوسان‌گیری، تمرکز بر توسعه تکنولوژی‌های زیرساختی قرار دارد.

تغییر برند به متا و تمرکز بر متاورس

در اکتبر ۲۰۲۱، زاکربرگ بزرگ‌ترین قمار دوران کاری خود را انجام داد و نام شرکت فیسبوک را به متا تغییر داد. این تغییر نام صرفا یک بازسازی برند نبود؛ بلکه اعلامیه‌ای رسمی برای تغییر مسیر اینترنت بود. زاکربرگ معتقد است که آینده تعاملات دیجیتال در صفحات تخت موبایل خلاصه نمی‌شود، بلکه در محیط سه‌بعدی و فراگیر متاورس رقم خواهد خورد.

چشم‌انداز او برای متا، ساخت دنیایی است که در آن افراد با استفاده از هدست‌های واقعیت مجازی و واقعیت افزوده، نه تنها یکدیگر را می‌بینند، بلکه حضور فیزیکی را هم احساس می‌کنند. اگرچه انتقاداتی به هزینه‌های سنگین و گرافیک اولیه آواتارهای متاورس وارد شده، اما زاکربرگ میلیاردها دلار روی توسعه سخت‌افزارهایی مثل عینک‌های هوشمند و پلتفرم اجتماعی Horizon Worlds سرمایه‌گذاری کرده است.

سبک زندگی و ثروت مارک زاکربرگ

نام مارک زاکربرگ همواره در بالای لیست ثروتمندترین افراد جهان قرار دارد. طبق جدیدترین آمارهای فوربس در اواخر سال ۲۰۲۵، دارایی خالص او حدود ۲۲۵ میلیارد دلار برآورد شده که او را در جمع ۵ فرد ثروتمند جهان قرار می‌دهد. بخش عمده ثروت مارک زاکربرگ، از سهام او در شرکت Meta Platforms به دست آمده.

با این حال، سبک زندگی او با بسیاری از میلیاردرهای دیگر تفاوت دارد؛ او اغلب با تیشرت خاکستری ساده دیده می‌شود و ترجیح می‌دهد به جای خوش‌گذرانی‌های پرحاشیه، روی اهداف بلندمدت تمرکز کند. زاکربرگ و همسرش، پریسیلا چان (Priscilla Chan)، در سال ۲۰۱۵ تعهد دادند که ۹۹ درصد از سهام فیسبوک خود را در طول حیاتشان به خیریه ببخشند.

آن‌ها بنیاد چان زاکربرگ (Chan Zuckerberg) را تاسیس کردند که هدف آن کمک به درمان، پیشگیری یا مدیریت تمام بیماری‌ها تا پایان قرن ۲۱ است. این بنیاد اخیرا تمرکز خود را بر استفاده از هوش مصنوعی برای تحقیقات زیستی گذاشته است. زاکربرگ در یکی از سخنرانی‌هایش جمله تامل‌برانگیزی دارد که فلسفه زندگی و کاری او را به خوبی نشان می‌دهد:

هدف من فقط راه‌اندازی یک شرکت نبود، من میخواستم چیزی بسازم که دنیا را تغییر دهد.

حواشی و چالش‌ها؛ از دادگاه‌ها تا مبارزه با ایلان ماسک

زاکربرگ در طول سال‌ها فعالیت خود، بارها مجبور شده برای دفاع از امپراتوری که بنا کرده در دادگاه‌ها و کنگره آمریکا حاضر شود.

بزرگ‌ترین ضربه به اعتبار او و شرکتش، ماجرای رسوایی Cambridge Analytica بود. در این پرونده فاش شد که اطلاعات میلیون‌ها کاربر فیسبوک بدون رضایت آن‌ها برای مقاصد سیاسی استخراج شده است. تصویر زاکربرگ با کت‌وشلوار در برابر سناتورها، در حالی که سعی می‌کرد مکانیسم درآمدزایی فیسبوک را توضیح دهد، به یکی از لحظات نمادین تنش بین سیلیکون ولی و دولت آمریکا تبدیل شد.

اما تمام حواشی مارک زاکربرگ مربوط به سیاست نیست. رقابت او با سایر غول‌های تکنولوژی، به ویژه ایلان ماسک، در سال‌های اخیر به اوج خود رسید. پس از اینکه ماسک توییتر را تصاحب کرد، زاکربرگ فرصت را غنیمت شمرد و شبکه اجتماعی تردز را به عنوان رقیب مستقیم آن راه‌اندازی کرد که با رشدی انفجاری روبرو شد.

این رقابت تجاری به قدری بالا گرفت که کار به دعوت برای مبارزه در قفس کشید! در آن زمان حتی اخباری مبنی بر این به گوش می‌رسید که تماشاگران می‌توانند هزینه تماشای این مبارزه را با ارزهای دیجیتال بپردازند (لینک خبر). اگرچه این مبارزه هرگز برگزار نشد، اما تصویر زاکربرگ را از یک برنامه‌نویس گوشه‌گیر به یک مدیر ورزشکار و مبارزه‌طلب تغییر داد.

کلام آخر

بیوگرافی مارک زاکربرگ، از کدنویسی در خوابگاه هاروارد شروع شد و به رهبری امپراتوری متا رسید. داستان او صرفا روایت موفقیت فیسبوک نیست؛ بلکه درس‌هایی از ریسک‌پذیری هوشمندانه در خرید اینستاگرام و واتس‌اپ و البته، تجربه شکست‌های بزرگی مثل پروژه ارز دیجیتال لیبرا را در دل خود دارد. او اکنون با تمام قوا به سمت متاورس و وب ۳ حرکت می‌کند تا بار دیگر قواعد بازی را در سطح جهانی تغییر دهد.

چه منتقد او باشید و چه طرفدارش، تصمیمات امروز زاکربرگ، زیرساخت ارتباطات و اقتصاد دیجیتال فردا را می‌سازد. برای اینکه در این دنیای پرشتاب از قافله عقب نمانید و درباره فناوری‌های نوظهوری مثل بلاک چین و NFT که غول‌های فناوری روی آن‌ها شرط بسته‌اند بیشتر بدانید، آکادمی بیت پین را دنبال کنید.

سوالات متداول

• مارک زاکربرگ کیست و چه شرکت‌هایی را مدیریت می‌کند؟

مارک زاکربرگ بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت متا است. او علاوه بر فیسبوک، پلتفرم‌هایی همچون اینستاگرام، واتس‌اپ و تردز را تحت مدیریت و مالکیت هلدینگ خود دارد.

• ماجرای ارز دیجیتال لیبرا (Libra) و دیم (Diem) چه بود؟

پروژه جاه‌طلبانه لیبرا، استیبل کوین فیسبوک برای تسهیل پرداخت‌های جهانی بود که به دلیل فشارهای سنگین رگولاتوری و مخالفت دولت‌ها، ابتدا به دیم تغییر نام داد و در نهایت متوقف و دارایی‌های آن به بانک سیلورگیت فروخته شد.

• ثروت مارک زاکربرگ چقدر است؟

طبق جدیدترین آمارهای منتشر شده توسط فوربس در اواخر سال ۲۰۲۵، دارایی خالص او حدود ۲۲۵ میلیارد دلار برآورد شده که او را در جمع پنج فرد ثروتمند و تاثیرگذار برتر جهان قرار می‌دهد.

• چرا نام فیسبوک به متا تغییر کرد؟

این تغییر نام نمادین، نشان‌دهنده چرخش استراتژیک شرکت از تمرکز صرف بر شبکه‌های اجتماعی دوبعدی، به سمت ساخت و توسعه دنیای متاورس و آینده اینترنت مبتنی بر واقعیت مجازی و افزوده بود.

• آیا مارک زاکربرگ بیت کوین دارد؟

زاکربرگ هرگز به طور رسمی تایید نکرده که بیت کوین دارد، اما اسم بز خانگی خود را بیت کوین گذاشته و همین موضوع شایعات زیادی در این رابطه ایجاد کرده. همچنین، برخلاف تسلا، در ترازنامه مالی شرکت متا تاکنون هیچ دارایی بیت کوینی ثبت نشده است.