دلار استرالیا در بازار تهران این سال‌ها پایین‌تر از برادر آمریکایی‌اش می‌ایستد: این ساعت ۱۸۰,۱۷۰ تومان برای هر دلار استرالیا، در برابر ۲۶۷,۹۰۰ تومان برای هر دلار آمریکا. این نرخ ساعت ۱۳:۳۲ روز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ ثبت شده و به ریال می‌شود ۱,۸۰۱,۷۰۰ ریال. در بازار جهانی هم هر دلار استرالیا همین حالا ۰٫۶۷۳۲ دلار آمریکا می‌ارزد. عدد این صفحه نرخ بازار آزاد است و برای حساب و مقایسه آمده؛ بیت‌پین اسکناس دلار استرالیا خرید و فروش نمی‌کند و معامله‌هایش با تتر و رمزارزهای دیگر است.

سه ارز دنیا اسم «دلار» را با خود دارند و در صرافی‌های ایران بیشتر از بقیه پرسیده می‌شوند: آمریکایی، کانادایی و استرالیایی. اسم یکی است، ولی پشت هر کدام اقتصاد و بانک مرکزی دیگری ایستاده و قیمتشان هم یکی نیست:

قیمت دلار استرالیا امروز به تومان
ارز قیمت به تومان ارزش به دلار آمریکا نظام ارزی
دلار آمریکا (USD) ۲۶۷,۹۰۰ تومان ۱ دلار شناور از ۱۹۷۳، پس از فروپاشی برتون‌وودز؛ ارز ذخیره اصلی دنیا
دلار کانادا (CAD) ۱۸۷,۰۲۰ تومان ۰٫۶۹۸۸ دلار شناور از ۱۹۷۰؛ بانک مرکزی کانادا هدف تورم دارد
دلار استرالیا (AUD) ۱۸۰,۱۷۰ تومان ۰٫۶۷۳۲ دلار شناور از دسامبر ۱۹۸۳؛ بانک مرکزی استرالیا هدف تورم ۲ تا ۳ درصد دارد

قیمت تومانی دلار استرالیا در ایران از دل همین جدول درمی‌آید. حجم معامله این ارز در صرافی‌های تهران کم است و صراف برای قیمت‌گذاری، نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد را در نرخ جهانی دلار استرالیا به دلار آمریکا ضرب می‌کند. هر کدام از این دو عدد جدا تکان می‌خورد. اولی به بازار ایران وابسته است و دومی به سنگ آهن، چین و بانک مرکزی استرالیا، که بخش‌های پایین همین صفحه درباره‌شان است.

سنگ آهن، چین و دلار استرالیا

به دلار استرالیا در بازار جهانی «ارز کالایی» می‌گویند، چون ارزشش به قیمت چیزهایی بسته است که استرالیا از زمین بیرون می‌کشد و می‌فروشد. سنگ آهن در صدر این فهرست است. طبق گزارش فصلی منابع و انرژی وزارت صنعت، علوم و منابع استرالیا، صادرات سنگ آهن در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۳۸ میلیارد دلار استرالیا درآمد داشت، یعنی حدود ۲۱ درصد کل درآمد صادراتی کشور. زغال‌سنگ، گاز طبیعی مایع و طلا هم در فهرست صادرات بزرگ استرالیا هستند، ولی هیچ‌کدام به اندازه سنگ آهن روی نرخ ارز سایه نمی‌اندازد.

بیشتر این سنگ آهن از منطقه پیلبارا در استرالیای غربی می‌آید و از بندرهایی مثل پورت هدلند و دمپیر بار کشتی می‌شود. خریدار اصلی یک کشور است: طبق آمار دولت استرالیای غربی، حدود ۸۵ درصد سنگ آهن این ایالت به چین می‌رود و در کوره‌های کارخانه‌های فولاد چین ذوب می‌شود. این تمرکز، دلار استرالیا را به نوعی به حال اقتصاد چین گره زده است. وقتی ساخت‌وساز و فولادسازی چین رونق دارد، تقاضا برای سنگ آهن و قیمتش بالا می‌رود و پول بیشتری به استرالیا سرازیر می‌شود. وقتی بازار مسکن چین کند می‌شود یا پکن تولید فولاد را محدود می‌کند، اثرش دیر یا زود در نرخ دلار استرالیا پیدا می‌شود.

نقشه جریان سنگ آهن از معادن پیلبارا و بندرهای استرالیای غربی به کارخانه‌های فولاد چین؛ حدود ۸۵ درصد سنگ آهن استرالیای غربی به چین می‌رود، درآمد صادراتی ۱۳۸ میلیارد دلار استرالیا و سهم ۲۱ درصدی سنگ آهن از صادرات ۲۰۲۴، همراه زنجیره اثر فولادسازی چین بر تقاضای دلار استرالیا

سازوکارش ساده است. سنگ آهن در بازار جهانی به دلار آمریکا فروخته می‌شود، ولی شرکت‌های معدنی حقوق کارگر، مالیات، حق‌الامتیاز دولت ایالتی و سود سهام‌داران استرالیایی را به دلار استرالیا می‌پردازند. هرچه درآمد دلاری بیشتر باشد، دلار آمریکای بیشتری باید به دلار استرالیا تبدیل شود و تقاضا برای این ارز بالا می‌رود. بانک مرکزی استرالیا در سخنرانی سی‌امین سال شناورسازی گفته است که رابطه مبادله، یعنی قیمت صادرات کشور در برابر قیمت وارداتش، مهم‌ترین عامل ارزش تعادلی دلار استرالیا بوده است.

برای کسی که در ایران قیمت دلار استرالیا را دنبال می‌کند، این یعنی خبر کارخانه‌های فولاد چین گاهی بیشتر از خبر بازار تهران روی این صفحه اثر دارد. یوآن چین هم با همین اقتصاد بالا و پایین می‌رود و صفحه قیمت یوآن چین امروز کنار این صفحه تصویر کامل‌تری می‌دهد. البته رابطه سنگ آهن و دلار استرالیا خطی و هر روزه نیست؛ نرخ بهره، حال بازارهای جهانی و قیمت کالاهای دیگر هم وارد حساب می‌شوند و گاهی اثر سنگ آهن را خنثی می‌کنند.

از ۴۹ سنت تا ۱٫۱۰ دلار

دلار استرالیا تا دسامبر ۱۹۸۳ نرخ مدیریت‌شده داشت. دولت باب هاوک روز ۹ دسامبر آن سال تصمیم شناورسازی را اعلام کرد و از دوشنبه ۱۲ دسامبر ۱۹۸۳ تعیین نرخ به بازار سپرده شد. آن روز هر دلار استرالیا حدود ۹۰ سنت آمریکا می‌ارزید. از آن زمان بانک مرکزی استرالیا هدفی برای نرخ ارز ندارد و فقط در شرایط استثنایی، وقتی بازار به هم ریخته باشد، دخالت می‌کند.

دامنه‌ای که این ارز در چهار دهه شناور بودن رفته بزرگ است. در مارس ۲۰۰۱، در دورانی که قیمت کالاها پایین بود و سرمایه جهانی بیشتر به سمت آمریکا می‌رفت، دلار استرالیا به زیر ۴۹ سنت آمریکا رسید. ده سال بعد، در اوج رونق معدن و تقاضای سیری‌ناپذیر چین، در ژوئیه ۲۰۱۱ از ۱٫۱۰ دلار آمریکا گذشت؛ یعنی در آن روزها دلار استرالیا از دلار آمریکا گران‌تر بود. در هفته‌های اول همه‌گیری کرونا در مارس ۲۰۲۰ دوباره تا حدود ۵۸ سنت پایین آمد. عددی که امروز در جدول بالا می‌بینید، ۰٫۶۷۳۲ دلار برای هر دلار استرالیا، جایی میان این دو سر است.

این نوسان برای خانواده ایرانی که چند سال پشت سر هم برای دانشجویش پول می‌فرستد معنای ملموسی دارد. حتی اگر دلار آمریکا در تهران ثابت می‌ماند، رفتن دلار استرالیا از ۵۸ سنت به ۱٫۱۰ دلار، قیمت تومانی آن را تقریبا دو برابر می‌کرد. برعکسش هم ممکن است: سالی که دلار در تهران گران می‌شود، افت دلار استرالیا در بازار جهانی می‌تواند بخشی از آن را جبران کند.

یک رفتار دیگر هم به این ارز نسبت می‌دهند. معامله‌گران بازار ارز دلار استرالیا را جزو «ارزهای ریسک» حساب می‌کنند: در دوره‌هایی که سرمایه‌گذارها از بحران می‌ترسند و به دلار آمریکا، ین ژاپن و اوراق قرضه پناه می‌برند، دلار استرالیا معمولا ضعیف می‌شود، و وقتی اشتها برای ریسک برمی‌گردد، معمولا قوی‌تر می‌شود. افت مارس ۲۰۲۰ نمونه روشن این الگو بود. این قاعده قطعی نیست و دوره‌هایی بوده که دلار استرالیا خلاف آن رفته، ولی به‌عنوان یک گرایش، در تحلیل‌های بازار ارز زیاد دیده می‌شود.

بانک مرکزی استرالیا و تصمیم ساعت ۲:۳۰ سیدنی

بانک مرکزی استرالیا (Reserve Bank of Australia یا RBA) هدف تورم دارد، نه هدف نرخ ارز. وظیفه‌اش نگه داشتن تورم بین ۲ تا ۳ درصد در میانگین است و ابزار اصلی‌اش «نرخ نقدی» (cash rate) است، یعنی نرخ بهره وام‌های یک‌شبه میان بانک‌ها. این نرخ کف هزینه پول در اقتصاد استرالیا را تعیین می‌کند و از وام مسکن تا سود سپرده را جابه‌جا می‌کند. تصمیم درباره آن را از سال ۲۰۲۵ هیئت سیاست پولی بانک می‌گیرد که سالی هشت بار جلسه دوروزه دارد. تاریخ جلسه‌ها از پیش در سایت بانک منتشر می‌شود و نتیجه، روز دوم جلسه ساعت ۲:۳۰ بعدازظهر به وقت سیدنی اعلام می‌شود.

تهران از سال ۲۰۲۲ ساعت تابستانی را کنار گذاشته و در تمام سال سه ساعت و نیم جلوتر از گرینویچ است. سیدنی ولی ساعت تابستانی دارد: از اولین یکشنبه اکتبر تا اولین یکشنبه آوریل ۱۱ ساعت جلوتر از گرینویچ است و در بقیه سال ۱۰ ساعت. حاصل این حساب این است که تصمیم RBA در جلسه‌های فصل گرم استرالیا، یعنی پاییز و زمستان ما، ساعت ۷ صبح به وقت تهران منتشر می‌شود و در جلسه‌های بهار و تابستان ما ساعت ۸ صبح. این ساعت پیش از شروع کار بیشتر صرافی‌های تهران است و تکان دلار استرالیا در بازار جهانی می‌تواند از همان اول روز در نرخ این صفحه دیده شود.

دو ساعت کنار هم؛ ساعت ۲:۳۰ بعدازظهر سیدنی در روز اعلام نرخ بهره و ساعت متناظر در تهران، ۷ صبح در دوره ساعت تابستانی سیدنی و ۸ صبح در بقیه سال، همراه نوار ماه‌های سال و هشت جلسه بانک مرکزی استرالیا

اثر تصمیم روی ارز به انتظار بازار بستگی دارد، نه به خود تصمیم. اگر همه منتظر ثابت ماندن نرخ باشند و بانک همان کار را بکند، معمولا اتفاق خاصی نمی‌افتد. افزایش غیرمنتظره نرخ بهره، نگه داشتن دلار استرالیا را جذاب‌تر می‌کند و این ارز معمولا قوی‌تر می‌شود؛ کاهش غیرمنتظره اثر عکس دارد. متن بیانیه هم مهم است: یک جمله درباره این‌که بانک نگران تورم است یا نگران رشد اقتصاد، می‌تواند نرخ را به اندازه خود تصمیم جابه‌جا کند. کسی که قرار است مبلغ درشتی دلار استرالیا بخرد یا بفروشد، صبح روز اعلام تصمیم را بهتر است بشناسد.

ساب‌کلاس ۵۰۰ به زبان تومان

بخش بزرگی از جست‌وجوی دلار استرالیا در ایران از پرونده تحصیل می‌آید. ویزای دانشجویی استرالیا (ساب‌کلاس ۵۰۰) از متقاضی می‌خواهد نشان بدهد پول کافی برای سال اول دارد. طبق صفحه وزارت امور داخلی استرالیا که آبان ۱۴۰۵ بررسی شد، هزینه زندگی ۱۲ ماه برای خود دانشجو ۲۹٬۷۱۰ دلار استرالیا حساب می‌شود. برای همسر همراه ۱۰٬۳۹۴ دلار و برای هر فرزند ۴٬۴۴۹ دلار اضافه می‌شود. اگر فرزند در سن مدرسه باشد، دست‌کم ۱۳٬۵۰۲ دلار در سال هزینه مدرسه هم باید دیده شود. به این‌ها شهریه ۱۲ ماه اول دوره و ۲٬۰۰۰ دلار هزینه سفر برای متقاضیان بیشتر کشورها، از جمله ایران، اضافه می‌شود. راه دیگر، نشان دادن درآمد سالانه دست‌کم ۸۷٬۸۵۶ دلار استرالیا برای والدین یا همسر است، و اگر خانواده همراه باشد ۱۰۲٬۵۰۰ دلار.

همان ۲۹٬۷۱۰ دلار هزینه زندگی یک دانشجوی تنها، با نرخ همین ساعت، ۵,۳۵۲,۸۵۰,۷۰۰ تومان می‌شود. این عدد هنوز شهریه و بلیت را ندارد و برای یک خانواده سه‌نفره چند برابر می‌شود. چون پرونده ویزا ممکن است ماه‌ها طول بکشد، رقم تومانی آن هم در این مدت با هر دو موتور قیمت عوض می‌شود: نرخ دلار در تهران و نرخ دلار استرالیا در بازار جهانی. برای حساب مبلغ‌های دیگر، از قسط شهریه تا اجاره چند ماه اول، ماشین حساب تبدیل ارز به تومان را باز کنید.

وزارت امور داخلی تاکید می‌کند که اگر پول به صورت سپرده نشان داده می‌شود، منشأ آن هم باید روشن باشد؛ مبلغی که یک‌شبه به حساب آمده، بدون گردش حساب و مدرک درآمد، پرونده را قوی نمی‌کند. دانشجوی ویزای ۵۰۰ در دوره تحصیل اجازه دارد حداکثر ۴۸ ساعت در هر دو هفته کار کند. این درآمد به دلار استرالیاست و بخشی از خرج ماهانه را می‌پوشاند، ولی برای اثبات توان مالی در پرونده حساب نمی‌شود. بیمه درمان دانشجویی (OSHC) هم شرط ویزاست و باید کل مدت اقامت را پوشش بدهد؛ هزینه آن هم به دلار استرالیا و جدا از این رقم‌هاست. این مبلغ‌ها هر چند وقت یک بار بازنگری می‌شوند و پیش از اقدام باید از سایت رسمی دوباره خوانده شوند.

۱۰ هزار دلار استرالیا در فرودگاه

کارت‌های بانکی ایران روی شبکه شتاب کار می‌کنند و در استرالیا نه در خودپرداز پذیرفته می‌شوند و نه در کارتخوان. مسافر ایرانی تا وقتی در استرالیا حساب بانکی باز نکرده، باید با پول نقد شروع کند، و همین سوال قاعده ورود پول نقد را پیش می‌کشد.

استرالیا برای مقدار پول نقدی که وارد کشور می‌شود سقف ندارد. قاعده درباره اعلام است: هر کس ۱۰ هزار دلار استرالیا یا معادلش به ارز دیگر یا بیشتر همراه داشته باشد، باید آن را اعلام کند. نهاد مسئول، مرکز گزارش و تحلیل تراکنش‌های استرالیا (AUSTRAC) است و اعلام از راه فرم مخصوص یا نزد ماموران نیروی مرزی استرالیا (ABF) در فرودگاه انجام می‌شود. معادل یعنی اگر کسی ۷ هزار دلار آمریکا همراه دارد، باید حساب کند که این مبلغ با نرخ روز از ۱۰ هزار دلار استرالیا بیشتر است یا نه؛ با نرخ‌های این سال‌ها، معمولا بیشتر است.

یک نکته را خیلی از مسافرها نمی‌دانند: تقسیم کردن پول بین همسفرها یا چند سفر پشت سر هم، فقط برای این‌که هر نفر زیر ۱۰ هزار دلار بماند، در قانون استرالیا جرم مستقلی است و ساختاربندی (structuring) نام دارد. پولی که اعلام نشده ممکن است توقیف شود و جریمه داشته باشد. اعلام کردن به معنی مالیات یا ضبط نیست؛ فقط ثبت مبلغ و منشأ آن است. قاعده خروج ارز از ایران جداست و تابع مقررات بانک مرکزی و گمرک ایران است.

اولین اسکناس پلیمری دنیا

استرالیا تا سال ۱۹۶۶ پوند خودش را داشت که مثل پوند انگلیس به شیلینگ و پنی تقسیم می‌شد. روز ۱۴ فوریه ۱۹۶۶ پول کشور اعشاری شد: هر دلار تازه برابر ده شیلینگ قرار گرفت و هر پوند قدیم دو دلار شد. هر دلار صد سنت است، کد بین‌المللی‌اش AUD است و برای جدا شدن از دلارهای دیگر آن را A$ می‌نویسند. معامله‌گران بازار ارز به آن «اوسی» (Aussie) می‌گویند.

چیزی که اسکناس استرالیا را در دنیا معروف کرده جنس آن است. بانک مرکزی استرالیا همراه سازمان پژوهشی CSIRO اسکناس پلیمری را ساخت و اولین نمونه‌اش، اسکناس یادبود ۱۰ دلاری، در ژانویه ۱۹۸۸ برای دویستمین سالگرد ورود اروپایی‌ها منتشر شد. بین ۱۹۹۲ و ۱۹۹۶ همه اسکناس‌های استرالیا پلیمری شدند و استرالیا اولین کشوری شد که پول کاغذی‌اش را کامل کنار گذاشت. سری فعلی، «نسل بعدی»، با نوار شفاف عمودی شناخته می‌شود و بین ۲۰۱۶ و ۲۰۲۰ منتشر شد: از ۵ دلاری در سپتامبر ۲۰۱۶ تا ۱۰۰ دلاری در اکتبر ۲۰۲۰. پنج اسکناس ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰ و ۱۰۰ دلاری در گردش است. بانک مرکزی استرالیا در مارس ۲۰۲۵ اعلام کرد طرح تازه ۵ دلاری با موضوع پیوند بومیان استرالیا با سرزمینشان جای تصویر ملکه الیزابت دوم را می‌گیرد؛ تاریخ انتشارش هنوز اعلام نشده است.