اگر رمزارزها را فقط بهعنوان داراییهای دیجیتال و ابزار معامله بشناسیم، بخش مهمی از داستان را از دست میدهیم! چون فعالیت در بازار کریپتو در اروپا وارد مرحلهای شده که قوانین مشخصتری برای عرضه ارزهای دیجیتال، استیبل کوینها و ارائهدهندگان خدمات این حوزه تعریف شده است. MiCA یا مقررات بازار داراییهای رمزارز یکی از مهمترین چارچوبهای قانونی اتحادیه اروپا است که با هدف ایجاد قواعد هماهنگ، افزایش شفافیت و تقویت حمایت از کاربران و سرمایهگذاران در بازار ارز دیجیتال شکل گرفته است.
در ادامه میبینیم قانون MiCA دقیقا چیست، چه داراییهایی را پوشش میدهد، چه الزاماتی برای صرافیها و ناشران دارد و چرا کاربران خارج از اروپا، از جمله کاربران ایرانی، باید آن را بشناسند.
قانون MiCA چیست؟
قانون MiCA که مخفف Markets in Crypto-Assets Regulation است، چارچوب مقرراتی اتحادیه اروپا برای بازار داراییهای رمزنگاری شده و خدمات مرتبط با آن است. این مقررات با شماره 2023/1114 در 31 مه 2023 تصویب و در 9 ژوئن 2023 در روزنامه رسمی اتحادیه اروپا منتشر شد. MiCA در 29 ژوئن 2023 لازم الاجرا شد، اما اجرای الزامات آن در چند مرحله انجام گرفت.
هدف اصلی میکا، ایجاد یک چارچوب قانونی هماهنگ برای فعالیتهای مرتبط با رمزارزهاست؛ فعالیتهایی که پیش از آن در کشورهای مختلف اروپا قوانین و الزامات یکسانی نداشتند. کمیسیون اروپا میگوید این چارچوب برای تنظیم صدور داراییهای رمزنگاری شده و خدمات مرتبط با آنها طراحی شده و در کنار حمایت از مصرف کننده، به دنبال ایجاد شرایط مناسب برای فعالیت برون مرزی کسب و کارهای این حوزه نیز است.
به زبان ساده، MiCA مشخص میکند یک پروژه رمزارزی، ناشر توکن یا ارائه دهنده خدمات رمزارزی در چه شرایطی میتواند در بازار اتحادیه اروپا فعالیت کند و چه اطلاعات، کنترلها و حمایتهایی باید برای کاربران در نظر بگیرد.
هدف قانون MiCA چیست؟
مهمترین اهداف MiCA را میتوان در چند محور زیر خلاصه کرد:
- ایجاد چارچوب هماهنگ برای بازار رمزارزها در اتحادیه اروپا
- افزایش شفافیت درباره ویژگیها و ریسکهای داراییهای رمزنگاری شده
- تعیین الزامات برای ناشران توکن
- ایجاد چارچوب مجوزدهی برای ارائه دهندگان خدمات داراییهای رمزنگاری شده
- تقویت حفاظت از دارایی مشتریان
- مقابله با دستکاری بازار و معاملات مبتنی بر اطلاعات نهانی
- ایجاد الزامات سازمانی، عملیاتی و احتیاطی برای کسب و کارهای مشمول
- کاهش برخی ریسکهای مرتبط با تقلب، حملات سایبری و اختلالات عملیاتی
MiCA یک قانون جهانی نیست و مستقیما جایگزین مقررات مالی یا مالیاتی همه کشورهای جهان نمیشود. همچنین نباید آن را با مقررات مبارزه با پولشویی یا KYC یکی دانست. این حوزهها ارتباط نزدیکی با فعالیت شرکتهای رمزارزی دارند، اما همه الزامات احراز هویت و مبارزه با پولشویی صرفا از متن MiCA ناشی نمیشوند.
قانون MiCA شامل چه داراییهایی میشود؟
میکا عمدتا داراییهای رمزنگاری شده و خدماتی را پوشش میدهد که قبل از آن تحت قوانین مالی اتحادیه اروپا قرار نگرفته بودند. خود مقررات، داراییهای رمزنگاری شده را در دستههای مختلف قرار میدهد و برای هر دسته الزامات متفاوتی تعیین میکند.
سه دسته مهم در این چارچوب عبارتند از:
| دسته | تعریف ساده | نمونه یا کاربرد |
| ART | توکنی که برای حفظ ارزش خود به یک دارایی، حق یا سبدی از داراییها ارجاع میدهد | برخی استیبل کوینهای چند دارایی |
| EMT | توکنی که ارزش آن به یک پول رسمی واحد مرتبط است | استیبل کوینهایی مانند USDC در ساختار مرتبط با دلار |
| سایر داراییهای رمزنگاری شده | داراییهایی که در دو گروه بالا قرار نمیگیرند | بسیاری از توکنهای کاربردی و داراییهای قابل معامله |
ART یا Asset-Referenced Token چیست؟
ART مخفف Asset-Referenced Token است. این نوع توکن برای حفظ ارزش خود به یک دارایی، حق یا ترکیبی از داراییها و حقوق ارجاع میدهد. برای این گروه، MiCA الزامات مشخصی درباره ناشر، اطلاعات ارائه شده به کاربران، ذخایر دارایی و نحوه مدیریت آنها در نظر گرفته است.
برای مثال، ناشر ART باید ذخیرهای از داراییها داشته باشد که ریسکهای مربوط به داراییهای مرجع و ریسک نقدشوندگی حقوق بازخرید دارندگان را پوشش دهد. این ذخیره نیز باید از داراییهای خود ناشر تفکیک شود.
EMT یا Electronic Money Token چیست؟
EMT مخفف Electronic Money Token است. این دسته به توکنهایی مربوط میشود که ارزش خود را به یک پول رسمی واحد مرتبط میکنند. برای EMT نیز مقررات مشخصی درباره ناشر، وایت پیپر، اطلاعات مربوط به توکن، حقوق دارندگان و ریسکهای مربوط به آن وجود دارد. اطلاعات ارائه شده باید منصفانه، شفاف و غیرگمراه کننده باشد.
آیا MiCA شامل بیت کوین و اتریوم میشود؟
باید بگوییم، بیت کوین و اتریوم را نمیتوان صرفا بر اساس نام آنها از یک دسته واحد خارج یا وارد MiCA کرد. بخش مهمی از داراییهای رمزنگاری شده غیر از ART و EMT در محدوده این مقررات قرار میگیرند، اما ابزارهایی که از قبل تحت قوانین مالی اتحادیه اروپا قرار دارند ممکن است از محدوده MiCA خارج شوند.
وضعیت NFT، دیفای و CBDC در MiCA
NFTها، پروژههای DeFi و ارزهای دیجیتال بانک مرکزی را نمیتوان بدون بررسی ساختار هر پروژه یکجا مشمول یا خارج از MiCA دانست.
برای مثال، مقررات MiCA داراییهای منحصر به فرد و غیرقابل تعویض را در حالت کلی از دامنه خود خارج میکند، اما یک پروژه نمیتواند صرفا با نام گذاری یک توکن به عنوان NFT از بررسی ماهیت واقعی آن جلوگیری کند. از سوی دیگر، خود مقررات MiCA موضوعاتی مانند توسعه DeFi و داراییهای غیرقابل تعویض را برای بررسیهای بعدی اتحادیه اروپا مطرح کرده است.
CBDCها (ارزهای دیجیتال بانک مرکزی) نیز در دسته داراییهای معمول بازار رمزارز قرار نمیگیرند و باید آنها را از توکنهایی که توسط شرکتهای خصوصی منتشر میشوند جدا کرد.
یک راه ساده برای تشخیص شمول MiCA
برای بررسی اولیه یک دارایی یا فعالیت میتوان این مسیر را در نظر گرفت:
- آیا موضوع مورد نظر یک دارایی رمزنگاری شده است؟
- آیا این دارایی در قالب ART یا EMT قرار میگیرد؟
- آیا از نظر حقوقی یک ابزار مالی محسوب میشود؟
- آیا یک NFT واقعا منحصر به فرد و غیرقابل تعویض است؟
- آیا فعالیت مورد نظر مربوط به عرضه، پذیرش برای معامله یا ارائه خدمات رمزارزی در اتحادیه اروپا است؟
- آیا یک ناشر یا ارائه دهنده خدمت مشخص در این فعالیت وجود دارد؟
پاسخ به این پرسشها فقط یک بررسی اولیه است و تعیین شمول حقوقی نهایی به ساختار دارایی و فعالیت بستگی دارد.
تاریخ اجرای قانون میکا
یکی از نکات مهم درباره MiCA این است که نباید «تصویب قانون»، «لازم الاجرا شدن» و «شروع اجرای همه الزامات» را یک تاریخ واحد در نظر گرفت.
| رویداد | تاریخ |
| توافق سیاسی پارلمان اروپا و شورای اتحادیه اروپا | 30 ژوئن 2022 |
| تصویب مقررات | 31 مه 2023 |
| انتشار در روزنامه رسمی اتحادیه اروپا | 9 ژوئن 2023 |
| لازم الاجرا شدن مقررات | 29 ژوئن 2023 |
| شروع اجرای بخشهای مربوط به ART و EMT | 30 ژوئن 2024 |
| شروع اجرای بخش اصلی MiCA از جمله بسیاری از الزامات CASP | 30 دسامبر 2024 |
| پایان دوره انتقالی عمومی CASP در بسیاری از کشورها | حداکثر 1 ژوئیه 2026، مگر اینکه کشور عضو دوره کوتاه تری تعیین کرده باشد |
کمیسیون اروپا نیز اعلام کرده است که MiCA در سال 2024 وارد مرحله اجرا شد. بخشهای مربوط به ART و EMT از 30 ژوئن 2024 اعمال شدند و بخش اصلی مقررات از 30 دسامبر 2024 وارد مرحله اجرا شد.
دوره انتقالی MiCA برای صرافیها
برای ارائه دهندگان خدمات داراییهای رمزنگاری شده که قبل از 30 دسامبر 2024 طبق قوانین ملی فعالیت میکردند، مقررات دوره انتقالی در نظر گرفته شد. بر اساس ماده 143، این شرکتها در شرایط مشخص میتوانستند تا 1 ژوئیه 2026 یا تا زمان صدور یا رد مجوز MiCA به فعالیت ادامه دهند. کشورهای عضو نیز اختیار داشتند این دوره را کوتاهتر کنند یا در برخی شرایط اصلا اعمال نکنند.
در سال 2026، وضعیت یک صرافی اروپایی را نمیتوان فقط بر اساس این جمله که «دوره انتقالی MiCA وجود دارد» ارزیابی کرد. باید کشور محل فعالیت و وضعیت مجوز همان شرکت بررسی شود.
مزایا و معایب قانون MiCA
میکا میتواند آثار مثبتی برای بازار اروپا داشته باشد، اما هزینه و محدودیتهایی نیز ایجاد میکند.
| محور | اثر احتمالی مثبت | چالش احتمالی |
| اعتماد | افزایش شفافیت و اطلاعات | اعتماد به اجرای مقررات وابسته است |
| فعالیت صرافیها | ایجاد چارچوب مشخص | افزایش هزینه انطباق |
| سرمایه نهادی | ایجاد محیط حقوقی روشن تر | هزینه ورود به بازار میتواند افزایش یابد |
| کاربران | اطلاعات و حمایت بیشتر | احراز هویت و الزامات رفتاری بیشتر |
| کسب و کارهای کوچک | مسیر مشخص برای فعالیت | فشار هزینهای بیشتر نسبت به شرکتهای بزرگ |
| نوآوری | ایجاد چارچوب قانونی مشخص | پیچیدگی مقررات میتواند سرعت نوآوری را کاهش دهد |
| بازار | هماهنگی بیشتر بین کشورهای عضو | اجرای مقررات همچنان به نهادهای ملی وابسته است |
مزایای MiCA چیست؟
یکی از مهم ترین مزایا، کاهش پراکندگی مقررات در بازار اتحادیه اروپا است. یک چارچوب هماهنگ میتواند فعالیت شرکتها در چند کشور را ساده تر کند و اطلاعات مشخص تری در اختیار کاربران قرار دهد.
از طرف دیگر، الزام به رعایت استانداردهای مشخص برای برخی ناشران و CASPها میتواند مسئولیت پذیری بیشتری ایجاد کند. کمیسیون اروپا نیز ایجاد یک چارچوب هماهنگ برای فعالیتهای مرتبط با داراییهای رمزنگاری شده را از اهداف اصلی MiCA معرفی کرده است.
معایب MiCA چیست؟
اجرای MiCA برای شرکتهای رمزارزی هزینه انطباق ایجاد میکند. کسب و کارهای کوچک ممکن است در مقایسه با شرکتهای بزرگ منابع کمتری برای رعایت الزامات حقوقی، امنیتی و سازمانی داشته باشند.
پیچیدگی مقررات نیز یکی دیگر از چالشهاست. به همین دلیل، اثر MiCA بر نوآوری یا رقابت را نمیتوان صرفا مثبت یا منفی دانست. همچنین MiCA ابزار پیش بینی قیمت ارز بیت کوین یا ارز اتریوم نیست. نمیتوان از اجرای این قانون نتیجه گرفت که قیمت یک دارایی حتما افزایش یا کاهش پیدا میکند.
قانون MiCA برای کاربران ایرانی چه اهمیتی دارد؟
بنابراین برای کاربران ایرانی، MiCA بهخودیخود قانون داخلی یا قانون لازمالاجرا در ایران نیست. صرف ایرانی بودن یک کاربر هم باعث نمیشود MiCA مستقیما بر او حاکم شود. البته اگر یک شرکت یا ارائهدهنده خدمات رمزارزی در اتحادیه اروپا فعالیت کند یا خدماتی را در چارچوب بازار اتحادیه اروپا ارائه دهد، الزامات MiCA میتواند برای آن شرکت مطرح شود. حتی مقررات MiCA برای برخی شرایط مربوط به ارائه خدمات از سوی شرکتهای کشورهای ثالث به مشتریان مستقر در اتحادیه اروپا نیز مقررات مشخصی دارد.
در نتیجه ممکن است اجرای MiCA روی مواردی زیر اثر بگذارد:
- فهرست داراییهای قابل معامله در یک پلتفرم
- نحوه ارائه استیبل کوینها
- الزامات احراز هویت
- محدودیتهای جغرافیایی
- سیاستهای پذیرش مشتری
- نقدشوندگی برخی داراییها
- خدمات ارائه شده توسط شرکتهای فعال در بازار اروپا
اما نباید محدودیت ناشی از تحریم یا سیاست جغرافیایی یک صرافی را مستقیما به MiCA نسبت داد.
کاربران ایرانی هنگام استفاده از یک صرافی چه چیزهایی را بررسی کنند؟
قبل از استفاده از یک صرافی ارز دیجیتال، بهتر است موارد زیر بررسی شوند:
- شرکت در چه حوزه قضایی فعالیت میکند؟
- آیا خدمات آن در کشور محل اقامت کاربر ارائه میشود؟
- وضعیت مجوز یا ثبت قانونی آن چیست؟
- احراز هویت برای چه خدماتی لازم است؟
- چه داراییهایی در دسترس هستند؟
- وضعیت USDT و USDC در همان پلتفرم چگونه است؟
- شرایط استفاده و محدودیتهای جغرافیایی چه میگوید؟
- نگهداری دارایی مشتری چگونه انجام میشود؟
بیت پین یکی از صرافیهای رمزارزی شناختهشده ایرانی است که با ارائه خدمات خریدوفروش ارز دیجیتال، احراز هویت و امکانات امنیتی برای حساب کاربران فعالیت میکند.
الزامات قانون MiCA برای صرافیها و ناشران توکن
میکا بین الزامات مربوط به ناشران داراییهای رمزنگاری شده و ارائه دهندگان خدمات این داراییها تفاوت میگذارد.
الزامات ناشران توکن
برای برخی داراییها، ناشر باید اطلاعات مشخصی درباره توکن و فعالیت خود ارائه کند. وایت پیپر ارز دیجیتال یکی از ابزارهای اصلی افشای اطلاعات در MiCA است. اطلاعات وایت پیپر میتواند شامل مشخصات ناشر، ویژگیهای دارایی، نحوه عرضه یا پذیرش برای معامله، حقوق و تعهدات، فناوری مورد استفاده و ریسکها باشد. برای ART، اطلاعات مربوط به ذخیره دارایی نیز بخش مهمی از وایت پیپر است.
برای EMT نیز وایت پیپر باید اطلاعاتی درباره ناشر، توکن، عرضه یا پذیرش برای معامله، حقوق دارندگان، فناوری و ریسکها ارائه کند. اطلاعات باید منصفانه، شفاف و غیرگمراهکننده باشد؛ البته الزامات یک توکن عادی با ART یا EMT یکسان نیست و نمیتوان برای همه رمزارزها یک نسخه واحد از الزامات را در نظر گرفت.
الزامات صرافیها و CASPها
CASP مخفف Crypto-Asset Service Provider است و به ارائهدهندگان خدمات داراییهای رمزنگاری شده اشاره دارد. این گروه میتواند فعالیتهایی مانند نگهداری و مدیریت داراییهای رمزنگاری شده برای مشتریان، اداره پلتفرم معاملاتی و مبادله داراییهای رمزنگاری شده با پول یا سایر داراییهای رمزنگاری شده را شامل شود.
شرکتی که برای دریافت مجوز CASP درخواست میدهد باید اطلاعات و مستندات مختلفی درباره ساختار و فعالیت خود ارائه کند. برای نمونه، MiCA به مواردی مانند تفکیک داراییها و وجوه مشتریان، سازوکار رسیدگی به شکایت، سیاست نگهداری داراییها، قواعد فعالیت پلتفرم معاملاتی و سازوکار تشخیص سوءاستفاده از بازار اشاره میکند.
فرآیند بررسی مجوز نیز شامل بررسی کامل بودن درخواست و ارزیابی انطباق متقاضی با الزامات MiCA است. در مقررات، برای بررسی درخواست کامل CASP مهلتهایی نیز تعیین شده است.
«دریافت مجوز MiCA» صرفا ثبت یک شرکت یا دریافت یک گواهی ساده نیست. ساختار مدیریتی، مدل کسبوکار، کنترلهای داخلی، حفاظت از دارایی مشتری، مدیریت ریسک و نوع خدمات ارائه شده نیز اهمیت دارد.
قانون MiCA و استیبل کوینها
استیبل کوینها یکی از مهم ترین بخشهای MiCA هستند، زیرا مقررات برای ART و EMT الزامات مشخصی ایجاد کرده است.
در این بخش باید میان سه موضوع تفاوت گذاشت:
- نوع استیبل کوین
- وضعیت قانونی ناشر
- نحوه عرضه یا ارائه آن در بازار اتحادیه اروپا
قانون MiCA و تتر
تیتر یا USDT یکی از مهم ترین استیبل کوینهایی است که در بحث MiCA مطرح شده است. در ژانویه 2025، ESMA و کمیسیون اروپا درباره نحوه برخورد با ARTها و EMTهای غیرمنطبق با MiCA و خدمات مرتبط با آنها راهنمایی منتشر کردند. این راهنمایی بر فعالیتهایی مانند عرضه عمومی یا پذیرش برای معامله تمرکز داشت.
نکته مهم این است که محدودیت در عرضه یا ارائه یک دارایی در بازار اتحادیه اروپا با ممنوعیت جهانی آن دارایی تفاوت دارد. MiCA یک مقررات اتحادیه اروپا است و اثر آن باید در همین چارچوب بررسی شود.
بنابراین برای بررسی وضعیت USDT باید به جای استفاده از عبارت «ممنوعیت تتر»، این موارد را بررسی کرد:
- وضعیت حقوقی و مجوز ناشر
- نوع خدماتی که یک پلتفرم درباره USDT ارائه میکند
- محل فعالیت پلتفرم
- قوانین کشور عضو مربوطه
- وضعیت دارایی در صرافی مورد نظر
- زمان بررسی
MiCA و USDC
USDC نمونه مهم دیگری در بحث استیبل کوینهاست. وضعیت یک استیبل کوین در بازار اروپا باید بر اساس ساختار ناشر و الزامات MiCA بررسی شود. برای همین، مقایسه یواسدیتی و یواسدیکوین باید بر اساس وضعیت ناشر، نوع توکن، مجوز، امکان عرضه و سیاست پلتفرم انجام شود. نتیجه این بررسی نیز میتواند با گذشت زمان تغییر کند.
در نتیجه نمیتوان از MiCA به صورت قطعی نتیجه گرفت که یک استیبل کوین حتما جایگزین استیبل کوین دیگری خواهد شد یا اجرای این قانون اثر مشخصی بر قیمت آنها خواهد داشت.
MiCA چگونه از سرمایهگذاران رمزارز محافظت میکند؟
یکی از اهداف اصلی MiCA افزایش اطلاعاتی است که کاربران درباره داراییها و خدمات رمزارزی دریافت میکنند. افشای ویژگیها و ریسکهای دارایی، الزامات مربوط به ناشران، حفاظت از دارایی مشتری، قواعد رفتاری و مقابله با برخی اشکال دستکاری بازار از جمله سازوکارهایی هستند که در این چارچوب مورد توجه قرار گرفتهاند.
کمیسیون اروپا نیز اعلام کرده است که MiCA برای افزایش اطلاعات کاربران، تقویت الزامات سازمانی و عملیاتی و کاهش ریسک تقلب و دستکاری بازار طراحی شده است؛ اما یک نکته مهم وجود دارد! حمایت قانونی به معنی حذف ریسک سرمایهگذاری نیست.
قیمت بیت کوین، اتریوم و سایر داراییهای رمزنگاری شده همچنان میتواند نوسان زیادی داشته باشد. حتی یک پلتفرم یا دارایی منطبق با مقررات نیز نمیتواند سود سرمایه گذاری را تضمین کند.
MiCA چه ارتباطی با KYC و AML دارد؟
KYC و AML را نباید با MiCA یکی دانست! KYC به فرایند شناخت و احراز هویت مشتری مربوط است و AML به مجموعه مقررات مبارزه با پولشویی اشاره دارد. کمیسیون اروپا تصریح میکند که CASPهای مشمول MiCA در چارچوب AML/CTF نیز قرار میگیرند. بنابراین در عمل این مقررات با یکدیگر ارتباط دارند، اما هر الزام احراز هویت را نباید مستقیما به متن MiCA نسبت داد.
آیا MiCA حریم خصوصی کاربران را از بین میبرد؟
نمیتوان چنین نتیجهای گرفت، زیرا اجرای مقررات مالی و مبارزه با پولشویی میتواند برای کاربران صرافیها الزامات بیشتری در زمینه احراز هویت و ارائه اطلاعات ایجاد کند. اما باید میان MiCA و مقررات مکمل تفاوت گذاشت.
از طرف دیگر، استفاده از کیف پول ارز دیجیتال خودحضانتی نیز با فعالیت در یک صرافی متمرکز یکسان نیست. بنابراین برای بررسی حریم خصوصی باید نوع خدمت، پلتفرم و مقررات مربوط به آن را جداگانه بررسی کرد.
آیا MiCA به معنی قانونی شدن کامل رمزارزها در اروپا است؟
میکا به معنی ایجاد یک چارچوب نظارتی برای بخش مشخصی از بازار داراییهای رمزنگاری شده است. این مقررات نه به معنای حذف ریسک بازار است و نه تمام فعالیتهای مرتبط با بلاکچین را در یک چارچوب واحد قرار میدهد.
برخی داراییها و فعالیتها ممکن است تحت قوانین مالی دیگری قرار بگیرند و مواردی مانند DeFi، NFTهای خاص و ساختارهای بدون ناشر یا ارائه دهنده متمرکز نیز نیازمند بررسی جداگانه هستند. خود MiCA نیز کمیسیون اروپا را مکلف کرده است تحولات DeFi و داراییهای منحصر به فرد و غیرقابل تعویض را بررسی کند.
کلام آخر
قانون MiCA چارچوب جامع اتحادیه اروپا برای قانونگذاری بازار داراییهای دیجیتال و خدمات مرتبط با رمزارزها است. هدف اصلی آن ایجاد قوانین یکپارچه در کشورهای عضو اتحادیه اروپا، افزایش شفافیت بازار، حمایت بهتر از سرمایهگذاران و کاهش ریسکهایی مانند کلاهبرداری و دستکاری بازار است. این مقررات برای صادرکنندگان برخی توکنها، استیبل کوینها، صرافیها و سایر ارائهدهندگان خدمات کریپتو الزاماتی مانند دریافت مجوز، افشای اطلاعات و رعایت استانداردهای نظارتی تعیین میکند.
