تنش‌های نظامی اخیر در خاورمیانه و افزایش سطح خطر در آبراه‌های راهبردی مانند تنگه هرمز و دریای سرخ، معادلات حمل‌ونقل بین‌المللی نفت را به شدت دستخوش تغییر کرده است.
یکی از ملموس‌ترین پیامدهای این وضعیت، صعود بی‌سابقه نرخ کرایه نفت‌کش‌های غول‌پیکر (VLCC) و فشار مضاعف بر زنجیره تأمین سوخت در جهان است.
طبق آخرین گزارش‌های بازار انرژی، کرایه اجاره یک نفت‌کش بزرگ برای جابه‌جایی یک محموله ۲ میلیون بشکه‌ای نفت خام از سواحل ایالات متحده به مقصد ژاپن، از حدود ۹ میلیون دلار در مدت مشابه سال گذشته به رقم ۸۱ میلیون دلار رسیده که نشان‌دهنده رشدی نزدیک به ۹ برابر است.
اما ابعاد این جهش در قیمت نفت جهانی و در پی آن قیمت توکن سهام نفت صرفا حاصل افزایش تقاضا در حمل‌ونقل نیست، بلکه زنجیره‌ای از گلوگاه‌های ساختاری و امنیتی آن را هدایت می‌کنند:
- طولانی‌تر شدن مسیرها: برای اجتناب از مخاطرات امنیتی در پهنه‌های آبی پرریسک، شناورها ناچار به تغییر مسیر و پیمودن مسافت‌های طولانی‌تر شده‌اند. این امر ماندگاری محموله‌ها در دریا را افزایش داده و زمان بازگشت شناورها به چرخه بارگیری را طولانی کرده است.
- جهش نرخ بیمه جنگی: شرکت‌های بیمه دریایی در پاسخ به احتمال درگیری‌ها و تهدیدات بالقوه در تنگه هرمز، حق بیمه حوادث و مخاطرات جنگی را به شکل چشمگیری افزایش داده‌اند.
- کاهش عرضه شناورهای موجود: معطل ماندن نفت‌کش‌های غول‌پیکر در مسافت‌های طولانی، به کمبود شدید شناورهای آماده‌به‌کار انجامیده و حتی تقاضا و نرخ اجاره برای نفت‌کش‌های متوسط مانند افراگراماکس را نیز بالا برده است.
یکی از تصورات اشتباه در بازار فروش و خرید نفت این است که افزایش حجم استخراج در مناطق دارای مازاد مانند قاره آمریکا، می‌تواند به‌سرعت قیمت‌ها را در سراسر جهان فروکشد؛ اما واقعیت این است که توازن بازار سوخت تکیه بر دو اصل «تولید» و «امکان توزیع اقتصادی» دارد.
نفت تا زمانی که به پالایشگاه نرسد، گره‌ای از بازار باز نمی‌کند و وقتی هزینه حمل چند ده دلار به هر بشکه اضافه می‌کند، مزیت افزایش عرضه در مبدا بخش بزرگی از اثرش را از دست می‌دهد.
نتیجه‌اش یک شکاف غیرعادی در بازار است. نفت سنگین در آمریکای شمالی و جنوبی روی دست تولیدکننده‌ها مانده، چرا که صادرات با این کرایه‌ها صرف نمی‌کند و قیمت انواع نفت سنگین کانادا، کلمبیا و اکوادور در هفته‌های اخیر حدود ۱۰ دلار برای هر بشکه افت کرده و در همین حال پالایشگاه‌های آسیا و اروپا که برای فرآوری همین نفت‌ها طراحی شده‌اند با کمبود روبه‌رو هستند.
در نهایت، این افزایش ۹ برابری حمل و نقل نفت از قاره آمریکا به ژاپن در قاره آسیا نشان می‌دهد که پیامدهای جنگ و ناامنی در تنگه هرمز فقط به منطقه محدود نمانده و به تجارت جهانی انرژی رسیده است.
خریدوفروش سهام نفت با واریز سریع تومان
حتی اگر نرخ نفت خام در مبدا تولید در سطوح مشخصی کنترل شود، بالا ماندن هزینه‌های ترانزیت و بیمه، حاشیه سود پالایشگاه‌های آسیایی و اروپایی را به‌شدت تحت فشار قرار داده و آثار خود را در قالب تورم نشان خواهد داد.
در چشم‌انداز پیش‌رو، تا زمانی که امنیت مسیرها، هزینه بیمه و ازدحام انتقال‌های کشتی‌به‌کشتی به وضع عادی برنگردد، افزایش تولید به‌تنهایی قیمت نهایی نفت را پایین نمی‌آورد؛ زیرا بخش مهمی از قیمت، هزینه‌ی رساندن نفت به مقصد است.
