وقتی پای سرمایهگذاری به میان میآید، یک سؤال همیشه ذهن همه را درگیر میکند: «آیا این سرمایهگذاری ارزشش را دارد؟» نرخ بازگشت سرمایه یا همان ROI، سادهترین و در عین حال قدرتمندترین ابزاری است که میتواند به این پرسش پاسخ دهد.
فرقی نمیکند در بازار خرید بیت کوین فعالیت میکنید، اتریوم خریدهاید یا به فکر ورود به دنیای آلتکوینها هستید. درک درست از نرخ بازگشت سرمایه به شما کمک میکند تصمیمهای هوشمندانهتری بگیرید. این شاخص نشان میدهد که به ازای هر ریالی که سرمایهگذاری کردهاید، چقدر سود یا ضرر کردهاید.
نرخ بازگشت سرمایه (RoI) چیست؟
نرخ بازگشت سرمایه یا Return on Investment، یکی از پرکاربردترین شاخصهای مالی در دنیای سرمایهگذاری است. این معیار به زبان ساده نشان میدهد که سرمایهگذاری شما چقدر سودآور بوده است. در واقع ROI درصدی است که میزان بازدهی را نسبت به هزینه اولیه مشخص میکند.
فرض کنید ۱۰ میلیون تومان بیت کوین خریدهاید و بعد از چند ماه، ارزش داراییتان به ۱۵ میلیون تومان رسیده است. نرخ بازگشت سرمایه به شما میگوید که این رشد، معادل چند درصد از سرمایه اولیهتان بوده است.
این شاخص فقط مختص بازار کریپتو نیست. از بورس و املاک گرفته تا کسبوکارهای کوچک، همه از ROI برای ارزیابی عملکرد استفاده میکنند. اما در بازار ارزهای دیجیتال، اهمیت این معیار دوچندان است.
مزیت اصلی نرخ بازگشت سرمایه، سادگی آن است؛ زیرا نیازی به دانش پیچیده مالی ندارید و هرکسی میتواند با یک فرمول ساده عملکرد سرمایهگذاریاش را بسنجد و با گزینههای دیگر مقایسه کند.
فرمول دقیق محاسبه ROI (همراه با مثال)
محاسبه نرخ بازگشت سرمایه پیچیده نیست؛ فقط کافی است سود خالص را بر هزینه اولیه تقسیم کنید و نتیجه را در ۱۰۰ ضرب کنید. در واقع این فرمول به شما نشان میدهد که به ازای هر ۱۰۰ تومان سرمایهگذاری، چند تومان سود یا ضرر کردهاید.
برای درک بهتر، بیایید با یک مثال واقعی از بازار ارزهای دیجیتال شروع کنیم. فرض کنید در اوایل سال ۱۴۰۴، مقداری اتریوم به ارزش ۵۰ میلیون تومان خریداری کردهاید. اگر ارزش این دارایی اکنون به ۷۵ میلیون تومان رسیده باشد، سود خالص شما ۲۵ میلیون تومان است.
حالا با قرار دادن این اعداد در فرمول ROI، میتوانید بفهمید که سرمایهگذاریتان چند درصد بازدهی داشته است.
فرمول ریاضی محاسبه درصد بازگشت سرمایه
سادهترین فرمول محاسبه نرخ بازگشت سرمایه به قرار تصویر زیر است:
بنابراین زمانی که شما میزان سود یک سرمایهگذاری و هزینه اولیه آن را در طول مدت زمان مشخصی در اختیار داشته باشید، میتوانید به راحتی بازگشت سرمایه را محاسبه کنید. علاوه بر این فرمول میتوان از روش دیگری نیز برای محاسبه ROI استفاده کرد:
زمانی که سود سرمایه گذاری مشخص نیست ولی ارزش نهایی و اولیه آن را در اختیار داشته باشیم میتوانیم از فرمول بالا استفاده کنیم.
بیایید با یک مثال عملی این فرمول را امتحان کنیم. فرض کنید ۲۰ میلیون تومان سولانا (SOL) خریدهاید و بعد از ۶ ماه، ارزش داراییتان به ۳۲ میلیون تومان رسیده است. برای محاسبه نرخ بازگشت سرمایه، کافی است اعداد را در فرمول قرار دهید:
ROI = ((۳۲,۰۰۰,۰۰۰ – ۲۰,۰۰۰,۰۰۰) ÷ ۲۰,۰۰۰,۰۰۰) × ۱۰۰ = ۶۰٪
این یعنی سرمایهگذاری شما ۶۰ درصد بازدهی داشته است؛ به عبارت دیگر به ازای هر ۱۰۰ تومان سرمایه اولیه، ۶۰ تومان سود کسب کردهاید.
حالا یک مثال دیگر با ضرر را بررسی کنیم. اگر ۱۵ میلیون تومان با به خرید تتر اختصاص داده باشید و ارزش آن به ۹ میلیون تومان کاهش یافته باشد:
ROI = ((۹,۰۰۰,۰۰۰ – ۱۵,۰۰۰,۰۰۰) ÷ ۱۵,۰۰۰,۰۰۰) × ۱۰۰ = -۴۰٪
در این حالت، نرخ بازگشت سرمایه منفی است و نشاندهنده ۴۰ درصد ضرر روی سرمایه اولیهتان است.
نرخ ROI خوب چند درصد است؟
یکی از سؤالات رایج این است که چه عددی برای نرخ بازگشت سرمایه «خوب» محسوب میشود. در واقع پاسخ این سؤال به نوع سرمایهگذاری، بازه زمانی و میزان ریسک بستگی دارد؛ چون معیار ثابتی برای همه بازارها وجود ندارد.
در بازارهای سنتی مثل بورس، ROI سالانه بین ۷ تا ۱۰ درصد معمولاً قابل قبول است. اما در بازار ارزهای دیجیتال، به دلیل نوسان قیمت ارزهای دیجیتال، انتظارات متفاوت است. بسیاری از تریدرها به دنبال بازدهیهای ۵۰ درصد یا حتی بیشتر هستند.
نکته مهم این است که ROI بالاتر معمولاً با ریسک بیشتر همراه است. مثلاً سرمایهگذاری روی میم کوینهایی مثل پپه یا شیبا اینو ممکن است بازدهی چند صد درصدی داشته باشد؛ اما احتمال ضرر سنگین هم به همان اندازه وجود دارد.
بنابراین به جای تمرکز صرف روی عدد ROI، باید نسبت بازدهی به ریسک را در نظر بگیرید. یک نرخ بازگشت سرمایه ۳۰ درصدی با ریسک کم، ممکن است از ROI صد درصدی با ریسک بالا ارزشمندتر باشد.
تفاوت ROI مثبت و منفی
همانطور که در مثالهای قبلی دیدید، نرخ بازگشت سرمایه میتواند مثبت یا منفی باشد. درک این تفاوت برای تحلیل درست عملکرد سرمایهگذاری ضروری است؛ چون هر کدام پیام متفاوتی دارند.
- ROI مثبت نشاندهنده سودآوری است. وقتی این عدد مثبت باشد، یعنی ارزش دارایی شما از هزینه اولیه بیشتر شده است. مثلاً اگر بیت کوین را در قیمت ۶۰ هزار دلار خریده باشید و الان ۸۰ هزار دلار شده باشد، ROI شما مثبت است.
- ROI منفی به معنای ضرر است. در این حالت، ارزش فعلی دارایی از مبلغی که سرمایهگذاری کردهاید کمتر شده است. البته تا زمانی که دارایی را نفروختهاید، این ضرر «تحققنیافته» محسوب میشود و امکان بازگشت وجود دارد.
جالب است بدانید که خیلی وقتها ROI منفی میتواند یک فرصت طلایی باشد. در چنین شرایطی، استفاده از روش DCA (میانگینگیری هزینه دلاری) باتهای معاملهگر به شما کمک میکند میانگین قیمت خرید را کاهش دهید؛ و وقتی بازار برگشت، سریعتر به سود برسید.
بررسی مزایا و معایب محاسبه بازگشت سرمایه
بهطور معمول، فاکتورهایی نظیر ROI که با مسائل مالی بسیار سر و کار دارند، از پیچیدگیهایی برخوردارند. همچنین مانند سایر شاخصهای سنجش عملکرد، این نسبت نیز با مزایا و معایبی همراه است. اگر بخواهیم به چند مورد از مزایای این معیار اشاره کنیم، میتوانیم از موارد زیر نام ببریم:
- کمک به بررسی و سنجش کیفیت سود حاصل از سرمایهگذاری
- برآورد عملکرد در بهینهسازی هزینهها و صرفهجویی در آنها
- تجزیه و تحلیل ظرفیت برنامههای تجاری به منظور بازگشت سرمایه در بازه زمانی کوتاهمدت یا بلندمدت
- تولید و ارائه محصولات جدید با توجه به سیاستهای درآمدی و سودآوری کسب و کار
- سادگی محاسبات و قابلیت درک و فهم زیاد آن
- استاندارد بودن و عدم تفسیر نادرست
معایب زیر نیز در این میان به چشم میخورند:
- گمراهی مدیران در صورت اشتباهات محاسباتی
- وجود برخی مشکلات در محاسبه دقیق سود برخی از مشتریان و کمپینها
- مشکل در محاسبه میزان اثرگذاری روشهای تبلیغاتی در برخی موارد
- عدم توجه به ارزش زمانی پول
- عدم توجه به ریسک سرمایهگذاری
- عدم توجه به هزینههای مختلف در محاسبه ROI
نکته کلیدی: اهمیت زمان در محاسبه ROI
یکی از مهمترین فاکتورهایی که اغلب نادیده گرفته میشود، عنصر زمان است. در واقع نرخ بازگشت سرمایه بدون در نظر گرفتن مدت زمان سرمایهگذاری، تصویر کاملی از عملکرد ارائه نمیدهد.
فرض کنید دو سرمایهگذاری دارید که هر دو ۵۰ درصد ROI داشتهاند. اولی این بازدهی را در ۶ ماه کسب کرده و دومی در ۳ سال. واضح است که سرمایهگذاری اول عملکرد بهتری داشته؛ چون در زمان کوتاهتری به همان نتیجه رسیده است.
این موضوع در بازار ارزهای دیجیتال با رمزارزهایی با مارکت کپ مختلف، اهمیت بیشتری پیدا میکند. چون سرعت تغییرات در این بازار بسیار بالاست و فرصتهای سرمایهگذاری دائماً ظاهر و ناپدید میشوند. پولی که ۳ سال در یک کوین قفل شده، میتوانست در پروژههای دیگر بازدهی بیشتری داشته باشد.
به همین دلیل، تحلیلگران حرفهای از مفهومی به نام ROI سالانه استفاده میکنند. این شاخص به شما امکان میدهد سرمایهگذاریهای با بازههای زمانی متفاوت را بهصورت منصفانه با هم مقایسه کنید.
چرا باید «مدت زمان سرمایهگذاری» را در نظر بگیریم؟ (ROI سالانه)
ROI سالانه یا Annualized ROI، نرخ بازگشت سرمایه را به یک معیار استاندارد یکساله تبدیل میکند. این کار باعث میشود بتوانید سرمایهگذاریهای مختلف را بدون توجه به مدت زمانشان مقایسه کنید.
فرمول سادهشده ROI سالانه به این شکل است:
البته فرمول دقیقتر شامل محاسبات مرکب است؛ اما برای مقایسههای کلی، همین فرمول ساده کارآمد است.
بیایید با یک مثال این موضوع را روشنتر کنیم. فرض کنید یک خرید کاردانو داشتهاید و بعد از ۲ سال، ROI کل شما ۸۰ درصد شده است. با تقسیم بر ۲، ROI سالانه شما ۴۰ درصد میشود. حالا میتوانید این عدد را با سرمایهگذاری دیگری که مثلاً در ۶ ماه ۲۵ درصد سود داده (معادل ۵۰ درصد سالانه) مقایسه کنید.
این محاسبه به شما کمک میکند تصمیم بگیرید که آیا نگهداشتن یک دارایی منطقی است یا بهتر است سرمایهتان را به پروژهای با بازدهی سالانه بالاتر منتقل کنید.
چه زمانی نباید فقط به ROI اعتماد کرد؟
با وجود کاربرد فراوان نرخ بازگشت سرمایه، این شاخص محدودیتهایی دارد که باید بشناسید. در برخی شرایط، تکیه صرف بر ROI میتواند شما را به تصمیمهای اشتباه هدایت کند.
- وقتی هزینههای جانبی لحاظ نشده باشند. کارمزد صرافیها، هزینه شبکه برای انتقال کوینها و حتی مالیات میتوانند ROI واقعی را بهشدت کاهش دهند. مثلاً اگر برای خرید و فروش ریپل ۲ درصد کارمزد پرداخت کرده باشید، باید این مقدار را از سود کم کنید.
- وقتی ریسک نادیده گرفته شود. دو سرمایهگذاری با ROI یکسان ممکن است ریسکهای کاملاً متفاوتی داشته باشند. خرید تتر با خرید یک میمکوین ناشناخته قابل مقایسه نیست؛ حتی اگر هر دو ROI مشابهی نشان دهند.
- در بازارهای با نوسان قیمت شدید. ROI لحظهای در بازار ارز دیجیتال میتواند فریبنده باشد. ممکن است امروز ۱۰۰ درصد سود داشته باشید و فردا با یک ریزش، همه چیز تغییر کند.
- وقتی هزینه فرصت را فراموش کنید. شاید ROI شما مثبت باشد؛ اما اگر در همان بازه زمانی بیت کوین یا اتریوم رشد بیشتری داشتهاند، عملاً فرصت سود بیشتر را از دست دادهاید.
جمعبندی
در این مقاله یاد گرفتید که نرخ بازگشت سرمایه چیست و چگونه محاسبه میشود. ROI یک ابزار ساده اما قدرتمند است که به شما کمک میکند عملکرد سرمایهگذاریهایتان را بسنجید و تصمیمهای آگاهانهتری بگیرید.
فرمول محاسبه ROI ساده است: تفاوت ارزش نهایی و هزینه اولیه را بر هزینه اولیه تقسیم کنید و در ۱۰۰ ضرب کنید. این عدد میتواند مثبت (سود) یا منفی (ضرر) باشد؛ و هر کدام اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت سرمایهگذاریتان ارائه میدهند.
همچنین دیدید که ROI بهتنهایی کافی نیست. عواملی مثل مدت زمان سرمایهگذاری، ریسک، هزینههای پنهان و هزینه فرصت باید در کنار این شاخص بررسی شوند. استفاده از ROI سالانه هم به شما امکان میدهد سرمایهگذاریهای مختلف را منصفانه مقایسه کنید.
شما معمولاً از چه روشی برای ارزیابی سرمایهگذاریهایتان استفاده میکنید؟ آیا تا به حال ROI پرتفوی کریپتوی خود را محاسبه کردهاید؟
سوالات متداول
- نرخ بازگشت سرمایه (ROI) چیست؟
ROI شاخصی است که میزان سود یا ضرر سرمایهگذاری را نسبت به هزینه اولیه بهصورت درصد نشان میدهد.
- فرمول محاسبه ROI چیست؟
ارزش نهایی منهای هزینه اولیه، تقسیم بر هزینه اولیه، ضربدر ۱۰۰.
- ROI خوب برای ارزهای دیجیتال چند درصد است؟
بستگی به ریسک و بازه زمانی دارد؛ اما در کریپتو معمولاً بازدهی بالای ۳۰ درصد سالانه مطلوب محسوب میشود.
- تفاوت ROI مثبت و منفی چیست؟
ROI مثبت نشاندهنده سود و ROI منفی نشاندهنده ضرر روی سرمایه اولیه است.
- ROI سالانه چیست؟
نرخ بازگشت سرمایه استانداردشده برای یک سال که امکان مقایسه منصفانه سرمایهگذاریهای مختلف را فراهم میکند.
- آیا ROI منفی همیشه بد است؟
خیر؛ میتواند فرصتی برای استفاده از روش DCA و کاهش میانگین قیمت خرید باشد.
- چه هزینههایی باید در محاسبه ROI لحاظ شوند؟
کارمزد صرافیها، هزینه انتقال شبکه و مالیات باید از سود کسر شوند.
