ارزهای حریم خصوصی (پرایوسی کوین‌ها) رمزارزهایی هستند که فرستنده، گیرنده یا مبلغ تراکنش را از دید عموم پنهان می‌کنند. در بیت کوین هر کسی می‌تواند جابه‌جایی پول بین آدرس‌ها را روی بلاک‌چین دنبال کند؛ در پرایوسی کوین‌ها این ردیابی سخت یا ناممکن است. بزرگ‌ترین ارزهای این دسته در آبان ۱۴۰۵ زی‌کش (ZEC) با حدود ۲۱ میلیارد دلار و مونرو (XMR) با حدود ۱۱ میلیارد دلار ارزش بازار هستند.

این دسته در یک سال گذشته از پربازده‌ترین بخش‌های بازار بوده: زی‌کش حدود ۱۸۸ درصد و مونرو حدود ۷۲ درصد رشد کرده‌اند، در حالی که بیت کوین در همین مدت افت داشته است. هم‌زمان، فشار قانونی هم بیشتر شده و اتحادیه اروپا از تیر ۱۴۰۶ ارائه این ارزها را در صرافی‌ها ممنوع می‌کند. در این مطلب طرز کار، بهترین پرایوسی کوین‌ها، وضعیت قانونی و ریسک‌هایشان را با عدد بررسی کرده‌ایم.

پرایوسی کوین چیست؟

پرایوسی کوین

بلاک‌چین‌های عمومی شفاف‌اند، اما ناشناس نیستند. اگر هویت صاحب یک آدرس بیت کوین لو برود، مثلا از طریق احراز هویت صرافی، کل تاریخچه تراکنش‌هایش قابل دیدن است. در مطلب آیا بیت کوین قابل ردیابی است؟ این موضوع را کامل توضیح داده‌ایم. پرایوسی کوین‌ها با روش‌های رمزنگاری کاری می‌کنند که حتی با دیدن بلاک‌چین نتوان فهمید چه کسی به چه کسی و چقدر پول فرستاده است.

پرایوسی کوین چیست؟
ویژگی بیت کوین پرایوسی کوین
آدرس فرستنده و گیرنده عمومی پنهان
مبلغ تراکنش عمومی پنهان (در بیشتر موارد)
ردیابی جریان پول با ابزارهای تحلیل زنجیره ممکن است بسیار سخت یا ناممکن
دسترسی در صرافی‌های بزرگ تقریبا همه‌جا محدود و رو به کاهش

پرایوسی کوین‌ها چطور کار می‌کنند؟

  • آدرس‌های مخفی (Stealth Address): برای هر تراکنش یک آدرس یک‌بارمصرف ساخته می‌شود؛ بنابراین نمی‌توان فهمید چند تراکنش به یک نفر رسیده است.
  • امضای حلقوی (Ring Signature): امضای فرستنده واقعی بین چند امضای دیگر پنهان می‌شود و معلوم نیست کدام‌یک واقعی است. مونرو از این روش استفاده می‌کند.
  • تراکنش محرمانه (Confidential Transaction): مبلغ تراکنش رمزنگاری می‌شود، اما شبکه همچنان می‌تواند درستی آن را بررسی کند.
  • اثبات دانش صفر (zk-SNARK): فرستنده ثابت می‌کند تراکنش معتبر است، بدون اینکه هیچ اطلاعاتی از آن را فاش کند. زی‌کش بر این پایه ساخته شده است.
  • ترکیب تراکنش (CoinJoin): تراکنش‌های چند کاربر با هم ترکیب می‌شوند تا ردیابی سخت شود. دش از نسخه‌ای از این روش استفاده می‌کند. این روش ضعیف‌ترین سطح حریم خصوصی را دارد.

یک تفاوت مهم: در مونرو حریم خصوصی پیش‌فرض و اجباری است، اما در زی‌کش و دش اختیاری است. یعنی در زی‌کش کاربر می‌تواند تراکنش شفاف یا محافظت‌شده بفرستد.

بهترین ارزهای حریم خصوصی در ۱۴۰۵

مقایسه ارزهای حریم خصوصی زی‌کش، مونرو و دش در آبان ۱۴۰۵

بهترین ارزهای حریم خصوصی در ۱۴۰۵
ارز ارزش بازار تغییر یک‌ساله فناوری حریم خصوصی
زی‌کش (ZEC) ۲۱.۲ میلیارد دلار ۱۸۸٪ رشد zk-SNARK اختیاری
مونرو (XMR) ۱۱.۴ میلیارد دلار ۷۲٪ رشد امضای حلقوی، آدرس مخفی، RingCT اجباری
دش (DASH) ۰.۶۴ میلیارد دلار ۲۹٪ افت CoinJoin اختیاری و محدود
دیکرد (DCR) ۰.۲۳ میلیارد دلار ۲۶٪ افت CoinJoin اختیاری

داده‌ها از کوین‌گکو و مربوط به ۱۰ آبان ۱۴۰۵ است. کل ارزش بازار دسته پرایوسی کوین‌ها حدود ۳۳ میلیارد دلار است که بیش از ۹۰ درصد آن به زی‌کش و مونرو تعلق دارد.

زی‌کش (ZEC)؛ پرایوسی کوین اختیاری و حالا رتبه ۱۰ بازار

زی‌کش سال ۲۰۱۶ به‌عنوان نسخه‌ای از بیت کوین با حریم خصوصی مبتنی بر اثبات دانش صفر راه افتاد و مثل بیت کوین سقف عرضه ۲۱ میلیون واحد دارد. در یک سال گذشته به رتبه ۱۰ بازار رسید. دو دلیل اصلی: رشد سهم عرضه محافظت‌شده که اردیبهشت ۱۴۰۵ به نزدیک ۳۰ درصد کل عرضه رسید، و عرضه اولین ETF اسپات زی‌کش توسط گری‌اسکیل در شهریور ۱۴۰۵. کارمزد سالانه این ETF ۲.۵ درصد است؛ ده برابر ETF بیت کوین بلک‌راک. بیشتر در زی‌کش چیست؟ بخوانید.

مونرو (XMR)؛ سرسخت‌ترین پرایوسی کوین

مونرو در همه تراکنش‌ها حریم خصوصی را اجباری کرده و به همین دلیل بیشترین فشار قانونی را تحمل کرده است. بایننس، OKX و کراکن (در اروپا) آن را از فهرست خود حذف کرده‌اند. با این حال در دی ۱۴۰۴ به سقف تاریخی حدود ۷۹۸ دلار رسید. مرداد ۱۴۰۴ استخر استخراج Qubic ادعا کرد بیش از نیمی از هش‌ریت مونرو را در اختیار گرفته و چند بلاک را بازنویسی کرد؛ اتفاقی که نشان داد امنیت شبکه‌های کوچک‌تر اثبات کار چقدر شکننده است.

دش (DASH)

دش در اصل برای پرداخت سریع ساخته شد و قابلیت PrivateSend آن بر پایه ترکیب تراکنش است، نه رمزنگاری قوی. به همین دلیل بسیاری آن را پرایوسی کوین واقعی نمی‌دانند. قیمت آن حدود ۹۷ درصد زیر سقف آذر ۱۳۹۶ است. معرفی کامل در دش چیست؟ آمده است.

بیم، گرین و پروژه‌های کوچک‌تر

بیم و گرین بر پایه پروتکل میمبل‌ویمبل ساخته شده‌اند و پیرت چین، زانو و فیرو هم از دیگر پروژه‌های این دسته‌اند. بیشتر آن‌ها نقدشوندگی بسیار کمی دارند و ۹۰ تا ۹۹ درصد زیر سقف تاریخی‌اند؛ یعنی ریسک‌شان از دو ارز اصلی خیلی بیشتر است.

مزایا و معایب ارزهای حریم خصوصی

مزایا و معایب ارزهای حریم خصوصی
مزایا معایب
محافظت از اطلاعات مالی در برابر ردیابی عمومی حذف از صرافی‌های بزرگ و نقدشوندگی کمتر
جایگزین‌پذیری (Fungibility): هیچ واحدی به خاطر سابقه‌اش «آلوده» نمی‌شود فشار قانونی رو به افزایش، به‌ویژه در اروپا
امنیت بیشتر در برابر هدف قرار گرفتن کیف پول‌های پرموجودی سوءاستفاده‌های غیرقانونی و تصویر منفی
کاربرد برای روزنامه‌نگاران و فعالان در کشورهای سخت‌گیر پیچیدگی فنی بیشتر و خطای کاربر

وضعیت قانونی پرایوسی کوین‌ها

تایم‌لاین مقررات و اتفاق‌های مهم ارزهای حریم خصوصی از ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۶

  • اتحادیه اروپا: طبق مقررات جدید مبارزه با پول‌شویی (AMLR)، از تیر ۱۴۰۶ ارائه‌دهندگان خدمات رمزارز نمی‌توانند پرایوسی کوین یا حساب ناشناس ارائه دهند.
  • آمریکا: پرایوسی کوین‌ها ممنوع نیستند و حتی ETF زی‌کش در آمریکا معامله می‌شود. اما خدمات «میکس» بیت کوین زیر فشارند: بنیان‌گذاران سامورایی ولت آبان ۱۴۰۴ به زندان محکوم شدند. تحریم تورنادو کش فروردین ۱۴۰۴ لغو شد، اما توسعه‌دهنده آن، رومن استورم، مرداد ۱۴۰۴ در یکی از اتهام‌ها مجرم شناخته شد.
  • صرافی‌ها: بیشتر صرافی‌های بزرگ جهانی مونرو را حذف کرده‌اند. زی‌کش به‌دلیل اختیاری بودن حریم خصوصی، هنوز در بسیاری از صرافی‌ها معامله می‌شود.
  • ایران: قانون مشخصی درباره پرایوسی کوین‌ها وجود ندارد و تابع همان قواعد کلی رمزارزهاست. زی‌کش، مونرو و دش در بیت‌پین بازار تومانی دارند. حریم خصوصی روی بلاک‌چین به معنای مصونیت قانونی نیست؛ احراز هویت در صرافی همچنان هویت خریدار را ثبت می‌کند.

کاربردهای پرایوسی کوین‌ها

بیشتر کاربران پرایوسی کوین‌ها کار غیرقانونی نمی‌کنند. کاربردهای رایج:

  • پرداخت حقوق یا پول به فرد دیگر بدون اینکه کل موجودی و تاریخچه مالی فرستنده دیده شود.
  • محافظت از کسب‌وکارها در برابر افشای قیمت‌ها، تامین‌کننده‌ها و حجم معاملات برای رقبا.
  • کاهش خطر هدف قرار گرفتن افراد پرموجودی که آدرسشان شناخته شده است.
  • استفاده روزنامه‌نگاران و فعالان در کشورهایی که تراکنش‌های مالی را رصد می‌کنند.

در مقابل، همین ویژگی‌ها برای پول‌شویی، باج‌افزار و بازارهای غیرقانونی هم جذاب است و دلیل اصلی فشار قانونی همین است. برای فهم بحث بزرگ‌تر، مطلب حریم خصوصی در وب ۳ را ببینید.

تفاوت پرایوسی کوین با سرویس‌های میکس

میکسرها (مثل تورنادو کش یا سامورایی) ابزارهایی جدا هستند که روی رمزارز شفاف، مثل بیت کوین یا اتر، سوار می‌شوند و منشا پول را مبهم می‌کنند. پرایوسی کوین حریم خصوصی را در خود پروتکل دارد. فشار قانونی سال‌های اخیر بیشتر روی میکسرها و گردانندگانشان بوده تا روی خود پرایوسی کوین‌ها؛ با این حال هر دو زیر ذره‌بین ناظران مالی هستند.

ریسک‌های سرمایه‌گذاری در ارزهای حریم خصوصی

  • ریسک حذف از صرافی: با اجرای مقررات اروپا، صرافی‌های بیشتری ممکن است این ارزها را کنار بگذارند و نقدشوندگی کم شود.
  • رشد سریع، ریزش سریع: زی‌کش اردیبهشت ۱۴۰۵ حدود ۳۲۰ دلار بود و حالا حدود ۱,۲۴۰ دلار است. چنین رشدی در دو طرف اتفاق می‌افتد.
  • امنیت شبکه: حمله Qubic به مونرو نشان داد شبکه‌های اثبات کار کوچک‌تر در برابر تمرکز هش‌ریت آسیب‌پذیرند.
  • اشتباه کاربر: ارسال زی‌کش از آدرس شفاف به‌جای آدرس محافظت‌شده، کل مزیت حریم خصوصی را از بین می‌برد.

خرید و نگهداری ارزهای حریم خصوصی

  1. خرید: زی‌کش، مونرو و دش در بیت‌پین با تومان و تتر معامله می‌شوند. قبل از خرید، وضعیت واریز و برداشت هر ارز را در صفحه همان ارز چک کنید؛ شبکه‌های حریم خصوصی گاهی برای به‌روزرسانی موقتا بسته می‌شوند.
  2. کیف پول: اگر برای حریم خصوصی این ارزها را می‌خرید، نگه داشتن در صرافی هدف را نقض می‌کند. برای مونرو کیف پول‌هایی مثل Cake Wallet و Feather و برای زی‌کش کیف پول Zashi رایج‌اند. نکات کلی امنیت را در کیف پول ارز دیجیتال چیست؟ بخوانید.
  3. آدرس درست: در زی‌کش آدرس‌های محافظت‌شده با «u» یا «zs» شروع می‌شوند و آدرس‌های شفاف با «t». اگر حریم خصوصی می‌خواهید، به آدرس شفاف نفرستید.
  4. اندازه موقعیت: با توجه به ریسک حذف از صرافی‌ها، سهم این ارزها را در سبد محدود نگه دارید.

آینده ارزهای حریم خصوصی

دو روند متضاد هم‌زمان پیش می‌روند. از یک طرف، مقررات سخت‌تر می‌شود و صرافی‌های تحت نظارت، به‌ویژه در اروپا، از ارائه این ارزها کنار می‌کشند. از طرف دیگر، حریم خصوصی به فناوری‌های جریان اصلی راه پیدا کرده است: اثبات دانش صفر حالا در شبکه‌های لایه دو اتریوم استفاده می‌شود و ETF زی‌کش نشان داد نهادهای مالی هم می‌توانند به این دسته وارد شوند. محتمل‌ترین سناریو، جدا شدن مسیرهاست: پرایوسی کوین‌هایی با حریم خصوصی اختیاری و قابلیت افشای داوطلبانه برای ناظر، مثل زی‌کش، دسترسی بیشتری خواهند داشت و ارزهایی با حریم خصوصی اجباری، مثل مونرو، بیشتر به صرافی‌های غیرمتمرکز و معاملات مستقیم محدود می‌شوند. این یک تحلیل است، نه پیش‌بینی قطعی.

جمع‌بندی

پرایوسی کوین‌ها جواب فنی به یک واقعیت ساده‌اند: بلاک‌چین‌های عمومی شفاف‌اند، نه خصوصی. در ۱۴۰۵ زی‌کش با حریم خصوصی اختیاری و ETF آمریکایی به جریان اصلی نزدیک شده، و مونرو با حریم خصوصی اجباری بیشترین فشار قانونی را تحمل می‌کند. رشد قیمت هر دو در یک سال گذشته چشمگیر بوده، اما ممنوعیت اروپا در تیر ۱۴۰۶ و حذف از صرافی‌ها ریسک‌های واقعی‌اند. اگر وارد این بازار می‌شوید، فرق این دو مدل را بدانید و سهم آن را در سبد کوچک نگه دارید.

منابع