پولکادات چیست؟ همه چیز درباره اینترنت بلاک چین‌ها

آشنایی با ارز دیجیتال پولکادات با نماد اختصاری DOT؛

0 1,609

ارز دیجیتال پولکادات زیرساختی چندزنجیره‌ای دارد و می‌خواهد پیشرفته‌ترین شبکه همتا به همتا را برای بلاکچین ایجاد کند.

یکی از پروژه‌هایی که در این چند سال گذشته در حیطه ارزهای رمزنگاری شده تشکیل شده و بیش‌ترین توجه دنیا را به خودش جلب کرده‌، پروژه ارز دیجیتال پولکادات است. اما به چه دلیل؟ این پروژه جدید تکنولوژی بلاک‌چین در جست و جوی جایگزین اتریوم با یک شبکه کارآمدتر و مقیاس‌پذیر‌تر است. همچنین، توانایی تبدیل شدن به یک مرکز توسعه شگفت‌انگیز بین زنجیره‌ای و اتصال متقابل بلاک چین‌های گوناگون را ارائه می‌دهد. بی‌شک، همین امر منجر شده است پولکادات (Polkadot) به پروژه‌ای با هدف شگفت‌انگیز بدل شود و این سوال را برای دنبال‌کنندگان این بازار باقی می‌گذارد: آیا به این هدف خواهد رسید؟ در این نوشتار می‌توانید کلیه اطلاعات مورد نیازتان را درباره رمز ارز پولکادات بیاموزید.

خرید و فروش ارز دیجیتال پولکادات

ارز دیجیتال پولکادات به زبان ساده

پولکادات، شرط‌بندی گاوین وود (Gavin Wood) بنیانگذار اصلی شبکه رمز ارز اتریوم در مقابل حداکثرسازی بستر بلاک چین است. افزایش دستاوردهای این ارز دیجیتال و محبوبیت آن از زمان راه اندازی و استارت آن در ماه مه ۲۰۲۰ تا حد زیادی خیره کننده بوده است. از آن زمان تا کنون، به گفته کوین گکو (CoinGecko) رمز ارز پولکادات، یکی از ده ارز رمزنگاری شده برتر در بازار ارزهای دیجیتال است.

 

به زبان ساده، Polkadot‌ (DOT) یک شبکه بلاک چین است که:

  • بلاک چین‌ها را به همدیگر اتصال می‌دهد.
  • کاربران را توانا می‌کند تا به آسانی با چارچوب Substrate خود بلاک چین را بسازند.
  • بلاک چین‌ها در اصل میزبان معاملات و امنیت خودشان در هر شرایطی هستند.
  • بلاک چین‌ها در Polkadot با شبکه‌های دیگری نظیر بیت کوین و اتریوم پل می‌زنند.

در ادامه هر یک از این ویژگی‌ها و مختصات را با جزئیات زیاد‌تری بررسی می‌کنیم.

پولکادات، شرط‌بندی گاوین وود (Gavin Wood) بنیانگذار اصلی شبکه رمز ارز اتریوم در مقابل حداکثرسازی بستر بلاکچین است.
تصویر شماتیک کلی از تعامل‌پذیری شبکه پولکادات با بلاک چین‌های دیگر
تصویر شماتیک کلی از تعامل‌پذیری شبکه پولکادات با بلاک چین‌های دیگر

تاریخچه ارز دیجیتال پولکادات

ریشه اصلی این پروژه، ما را به دیدار یکی از چهره‌های مهم و دست اول دنیای بزرگ و متنوع رمزنگاری، یعنی شخصیت پیچیده و مطرحی به اسم گاوین وود، سوق می‌دهد. وود یک توسعه دهنده معروف و مشهور در زمینه فناوری بلاک چین است که قسمتی از تیم توسعه و پردازش ارز دیجیتال اتریوم بود. در اصل، وود جزء توسعه دهندگان و بنیان‌گذاران اصلی و مهم ارزدیجیتال اتریوم به حساب می‌آمد و در همان لِوِل ویتالیک بوترین قرار داشت؛ موقعیتی که حکایت کننده کار و دانش او در این پروژه مخصوص است. به لطف کار و تلاش مستمر وود، ارز دیجیتال اتریوم برخوردار از زبان برنامه نویسی قدرتمند سالیدیتی (Solidity) است که توسط تلاش و کار بی‌وقفه شخص وی ایجاد شده است.

تصویری شماتیک از نحوه ارتباط زنجیره‌های مختلف در شبکه پولکادات
تصویری شماتیک از نحوه ارتباط زنجیره‌های مختلف در شبکه پولکادات

با این وجود، در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۶، وود تصمیم گرفت که وقت آن رسیده تا برود و پروژه خودش را به صورت جدی شروع کند و کار روی پروژه ارزدیجیتال اتریوم را کنار بگذارد. در آن زمان، ایده وود در این خلاصه می‌شد که پروژه بلاک چین را به صورت حرفه‌ای راه اندازی کند که با آن این توانایی را داشته باشد تا بر نقاط ضعف اتریوم (ایجاد ساختارهای عملیاتی جدید متقابل یا بین زنجیره‌ای و مقیاس‌پذیری آن) ، غلبه پیدا نماید. به همین خاطر، تا ژوئن ۲۰۱۶ وود کار بر روی این پروژه نوین را از سر گرفته بود و در اکتبر سال۲۰۱۶ میلادی بود که اولین ورژن وایت پیپر توسط پولکادات (Polkadot) را به کاربران سراسر جهان ارائه نمود.

با این اقدام، این پروژه مهیج، جنجالی و جالب آغاز به کار کرد. از آن زمان، توسعه پولکادات راه حقیقی خودش را شروع کرد، تا هنگامی که توجه زیادتری از همه نظر به آن جلب شد. چیزی که در اصل امروزه به وضوح و با شفافیت بسیار زیادی قابل مشاهده است.

پولکادات جایگزین ارز دیجیتال اتریوم
پولکادات جایگزین ارز دیجیتال اتریوم

مزایا و ویژگی‌‌های پولکادات چیست و چه کاربردی دارد؟

ارز دیجیتال پولکادات، یکی از مهمترین و سریع‌ترین پروژه‌های رشد بلاکچین محسوب می‌شود که در طول سال ۲۰۲۰‌ و اوایل ۲۰۲۱ میلادی شروع به کار کرده است.

بلاک چین‌های نسل نخست و دوم علی‌رغم کلیه نوآوری و پیشرفت‌ها و نقاط قوت فراوان و متنوعی که داشتند، با ضعف‌هایی نظیر، افزایش نجومی و غیرمعقول کارمزدها، سرعت پایین تراکنش‌ها در بازه‌های زمانی خاص، به‌روزرسانی‌های پی‌درپی و هاردفورک‌ها، نیاز به مدیریت توسط اشخاص، عدم توانایی تبدیل مستقیم ارزهای دیجیتال به همدیگر و… همراه بوده است. با ورود پولکادات، به خاطر مزایای قابل توجهش و طراحی منحصر به فردی که داراست و نسبت به شبکه‌های سنتی قدیمی یک سر و گردن بالاتر است، باعث شده است که از سایر پلتفرم‎‌های بلاک چینی متمایز شود. در زیر به بعضی از مهم‌ترین و شگفت‌انگیزترین مزیت‌های آن اشاره می‌کنیم:

  • زنجیره‌ای از پردازش داده‌ها و انتقال
  • مقیاس پذیری
  • عدم نیازمندی به انجام هاردفورک جهت ارتقای شبکه
  • ایجاد زنجیره‌های خود به کمک عملیات مستقل
  • مدیریت شفاف و غیرمتمرکز
  • تعامل‌پذیری و قابلیت ارتباط میان زنجیره‌ای

تیم ارز دیجیتال پولکادات

گوین وود (وسط) : نویسنده مقاله فنی مربوط به اتریوم و از بنیانگذاران آن که به خاطر اختلاف نظر، پروژه اتریوم را ترک کرد و بعد به طور جدی پروژه ارز دیجیتال پولکادات را شروع نمود.

گوین وود (وسط)؛ از هم‌بنیان‌گذاران اتریوم و نویسنده مقاله فنی این شبکه که پس از اختلاف‌نظر اتریوم را برای ایجاد پولکادات ترک کرد.
گوین وود (وسط)؛ از هم‌بنیان‌گذاران اتریوم و نویسنده مقاله فنی این شبکه که پس از اختلاف‌نظر اتریوم را برای ایجاد پولکادات ترک کرد.

بنیاد وب۳ (Web3 Foundation):‌ این بنیاد وظیفه حمایت و توسعه ارز دیجیتال پولکادات را برعهده دارد و هدف آن پیشبرد و پرورش اپلیکیشن‌ها و فناوری‌ها مرتبط با پروتکل‌های غیرمتمرکزِ اینترنتی است. همین‌طور بیش‌ترین تاکید این بنیاد بر روی فناوری‌هایی است که با بهره‌گیری از روش‌های رمزنگاری پیشرفته، به پایداری اکوسیستم نسل سوم وب و تمرکز زدایی کمک‌های فراوانی می‌کنند. بنیاد وب ۳ به منظور تحقق و توسعه اهدافش در حوزه تمرکززدایی از اینترنت، با محققانی از شرکت‌های مختلف و گوناگون مثل اینریا پاریس، شرکاری سرمایه‌گذار خود در حوزه ارزهای دیجیتال نظیر پلی چین کپیتال، توسعه‌دهندگان شرکت پریتی تکنالجیز، همکاری و شراکت می‌کند. به صورت کلی می‌توان محوریت اصلی فعالیت‌ها و تلاش‌های بنیاد وب۳ را به شکل زیر بیان کرد:

  • پروتکل‌های پیام رسانی رمزنگاری شده و فناوری‌های نوآورانه در حوزه بلاک چین
  • زیرساخت‌های مرتبط و ویژه با شبکه‌سازی همتا به همتا
  • مکانیزم‌های مخصوص و ویژه اقتصاد کریپتو
  • سیستم‌های انتشار و دخیره داده‌ها و اطلاعات

این بنیاد، علاوه بر این مواردی که گفته شد، ماموریت ساخت ارز دیجیتال پولکادات را به ایده‌پردازان و بنیان‌گذاران اصلی شرکت پریتی تکنالجیز نظیر پیتر چابن (Peter Czaban)، رابرت هابرمایر‌ (Robert Habermeier) و دکتر گوین وود (Gavin Wood) واگذار کرده است.

کیف پول پولکادات

کیف پول‌‌های پولکادات

با وجود اینکه در حال حاضر ارز دیجیتال پولکادات بسیار جدید و نوپا است، اما نسبت به سایر ارزهای دیجیتال که در بازار کنونی نوپا محسوب می‌شوند، کیف پول‌های بسیار زیاد و متنوعی توسط وب سایت رسمی پولکادات به کاربران معرفی شده است. سه کیف پول Signer، Polkadot-JS و Polkadot{.js} توسط شرکت پریتی ساخته شده و هر سه مورد، مورد تایید توسعه دهندگان و همچنین بنیانگذاران رمز ارز پولکادات هستند؛ از این رو پیش از استفاده از سایر کیف پول‌هایی که مدام در این سایت و در آن وبسایت برای این رمز ارز معرفی می‌شوند، حتماً درباره امنیت هر کدام به طور جدی تحقیق کنید.

نام کیف پول وضعیت فعالیت تیم توسعه‌دهنده توضیحات
Parity Signer فعال Parity اندروید و IOS
Polkadot-JS فعال Parity تحت وب
Polkadot{.js} فعال Parity افزونه مرورگر
Polkawallet فعال Polkawallet اندروید و IOS
Math Wallet فعال Math Wallet اندروید ، IOS و افزونه مرورگر
Trust Wallet فعال Trust Wallet اندروید و IOS
ImToken فعال ImToken اندروید و IOS
Ownbit فعال Ownbit اندروید و IOS
AirGap فعال AirGap اندروید ، IOS و دسکتاپ
SafePal فعال SafePal اندروید ، IOS و کیف پول سخت‌افزاری
Kusama Ledger App فعال Zondax کیف پول سخت‌افزاری
Atomic Wallet فعال Atomic Wallet اندروید ، IOS و دسکتاپ
Dether فعال Dether اندروید و IOS
Cobo Wallet فعال Cobo اندروید و IOS
Swipe فعال Swipe اندروید و IOS
Guarda فعال Guarda اندروید ، IOS ، دسکتاپ و افزونه مرورگر
Mixin فعال Mixin اندروید و IOS
Fearless Wallet فعال Soramitsu اندروید و IOS
Polkadot{.js} (EthWorks) در حال توسعه EthWorks افزونه مرورگر
MetaMask در حال توسعه MetaMask اندروید ، IOS و افزونه مرورگر
Speckle در حال توسعه Speckle افزونه مرورگر
KodaDot در حال توسعه Geefu تحت وب
Subwallet در حال توسعه yxf دسکتاپ
Spatium در حال توسعه Spatium اندروید و IOS
TokenPocket در حال توسعه TokenPocket اندروید و IOS
توجه داشته باشید که فهرست بالا صرفاً به معرفی کیف پول‌های پولکادات اختصاص دارد و رسانه ارزدیجیتال هیچ توصیه‌ای مبنی بر استفاده از این کیف پول‌ها نخواهد داشت. بنابراین در صورت نیاز به ذخیره ارز دیجیتال دات، حتماً درباره امنیت کیف پول خود تحقیق کنید. از میان کیف پول‌های معرفی‌شده در جدول بالا، کیف پول‌های Signer ،Polkadot-JS و Polkadot{.js} را شرکت پریتی ساخته است و هر سه مورد تأیید توسعه‌دهندگان پولکادات هستند.

زنجیره‌‌های موجود در شبکه پولکادات

با توجه به مقدمه‌ای که در ابتدای این مقاله گفته شده، حالا می‌توانیم به صورت واضح درباره نحوه همکاری اجزای این رمز ارز و شبکه پولکادات و موارد دیگر توضیح دهیم. در ابتدای شروع این مبحث باید بگوییم که این پلتفرم از چند زنجیره تخصصی و مهم تشکیل شده است که هرکدام از این زنجیره‌ها، کاربردها و وظایف مختص به خود را دارند:

  • ریلِی‌چین (Relay Chain) قلب شبکه پولکادات

ریلی چین را می‌شود به نوعی قلبه شبکه پولکادات نامید؛ به این دلیل که عنصر هماهنگ کننده تمامی اجزای این شبکه است و در شبکه پولکادات کلیه بلاک چین‌های مستقل، از طریق اشتراک گذاری بلاک‌های خود در این زنجیره و‌ اتصال به ریلی چین از مدل امنیت اشتراکی شبکه رمز ارز جدید پولکادات بهره‌مند می‌شوند.

  • پاراچین‌ها (Parachains)

پاراچین‌ها یک بلاک چین ویژه و سفارشی پروژه هستند که در شبکه‌های Polkadot (DOT) و Kusama (KSM) ادغام شده‌اند. Parachains را می‌شود برای هر تعداد موردی که مدنظر دارید به صورت سفارشی استفاده کرد و وارد بلاک چین اصلی و اولیه شد که Relay Chain اسم‌گذاری شده است و قلب شبکه‌های پولکادات و کوساما به حساب می‌آید.

  • پاراتریدها (Parathreads) جایگزینی عالی برای پاراچین‌ها

پاراتریدها یا به عبارت دیگر زنجیره‌ای موازی، به خاطر شباهت‌هایی که از لحاظ فنی به پاراچین‌ها دارند، می‌توان گفت در حقیقت جایگزین مناسب و خوبی برای آن‌ها هستند؛ ‌ولی در مدل اقتصادی‌شان و همچنین در نحوه اتصال به شبکه، دارای برخی از تفاوت‌های اندک با پاراچین‌ها هستند. با کمک گرفتن از پاراچین‌ها دیگر صاحبان برنامه‌های غیر متمرکز گوناگون یا کسب و کارها، نیازی به اتصال همیشگی به پاراچین و اجاره یک اسلات اختصاصی این چنینی به ریلی چین ندارند؛ کافیست فقط با مبلغی خیلی ناچیز و اندک یک پاراترید را در اختیار کامل خود بگیرند و فقط در مواقعی که نیاز دارند، به ریلی چین وصل بشوند.

  • پل‌ها (Bridges)

پل‌ها را این طور می‌توان تعبیر کرد که در شبکه پولکادات، نوعی خاص و ویژه از پاراچین‌ها هستند که هدف آن‌ها ایجاد ارتباط با بلاک چین‌های گوناگون است و با رعایت زیرساخت‌های فنی متفاوت و قوانین اقتصادی، مورد استفاده قرار گرفته‌اند. این پل از اجزای متعدد و بسیار زیادی تشکیل شده است که با هم ارتباط دو سویه دارند و ارتباط بین دو زنجیره مستقل مبتنی بر یک بستر یا بین یک پاراچین Polkadot و زنجیره مستقل مبتنی بر بستر را امکان پذیر کرده‌اند.

مزایای ارز دیجیتال پولکادات

آینده شبکه پولکادات

ارز دیجیتال پولکادات در این اواخر و پس از تکمیل سیستم پیام رسان XCMP و فرایند مزایده پاراچین‌ها، به بیش‌ترین و وسیع‌ترین میزان و حد توان عملیاتی ریلی چین دست خواهد یافت و نحوه و زمان انجام این تغییرات و کلیه موارد این چنینی، همه بر عهده دارندگان توکن دات خواهد بود.

مزایای ارز دیجیتال پولکادات برای کاربران

کاربران پولکادات می‌توانند خیلی راحت از مزایای این رمز ارز بهره‌مند شوند. در زیر به برخی از این مزایا اشاره می‌کنیم:

  • سرمایه گذاران می‌توانند به کمک Staking‌ با استفاده از یک ویژگی اساسی، سود به‌دست آورند. در این ویژگی هر ساله با افزایش ۱۰ درصدی تعداد DOTهایی که در حساب کاربر در حال گردش هستند، می‌توانند سهم lion از پولکادات جدید را دریافت کنند.
  • در این شبکه ذینفعان این توانایی را دارند تا در نقش‌های گوناگون، عهده دار خصیه‌های متمایزی شوند و هم اعتبارسنج و هم یک Nominator باشند. از یاد نبرید که لازمه به عهده گرفتن نقش‌ها این است که Stakerها در مدت زمانی حداقل به طور میانگین ۲۸ روز، مقدار معینی از DOT را در یک قرارداد هوشمند به صورت دلخواه قفل کنند.
  • وظیفه اعتبارسنج‌ها جمع کردن و تایید محتوای بلوک‌ها به طور دقیق بر روی زنجیره Relay است که برای کاربران یک مزیت عمده محسوب می‌شود.

برخی از مشهورترین پروژه‌های بلاک چینی متکی بر شبکه پولکادات

برخی از مشهورترین پروژه‌های بلاک چینی متکی بر شبکه پولکادات

گفتار پایانی!

در این مقاله به معرفی کامل و جامعی از ارز دیجیتال پولکادات، مزایای آن و معرفی تفاوت شبکه آن نسبت به بلاک چین‌های نسل دوم و سوم و… پرداختیم. ارز دیجیتال پولکادات که هم اکنون رمز ارزی نوپا و تازه وارد است، این توانایی را داشته است که نسبت به سایر ارزهای دیجیتال نوپای دیگری که هم اکنون مورد معامله کاربران قرار گرفته‌اند، به خوبی پیشرفت کند و کاربران متنوع و زیادی را به سمت خودش جذب نماید. همین‌طور این ارز دیجیتال برخوردار از کیف پول‌های گوناگون و متعددی است که دارای تنوع بسیار زیادی هستند و کاربران خود را برای انتخاب، راحت‌تر می‌کند. همچنین دانستید که افزایش دستاوردهای این ارز دیجیتال و محبوبیت آن از زمان راه اندازی و استارت آن در ماه مه ۲۰۲۰ تا حد زیادی خیره کننده بوده است. از آن زمان تا کنون، به گفته CoinGecko رمز ارز پولکادات، یکی از ده ارز رمزنگاری شده برتر در بازار ارزهای دیجیتال است.

پولکادات در یک نگاه!

  • نام ارز دیجیتال: پولکادات polkadot (چاقوی سوئیسی)
  • نماد ارز دیجـــیتال : DOT
  • توکن بومی شبکه : DOT به عنوان سوخت گس شبکه
  • بنیان گـــــذاران : دکتر گوین وود (Gavin Wood)، پیتر چابن (Peter Czaban) و رابرت هابرمایر (Robert Habermeier)
  • هدف پولکادات : حاکمیت بر روی شبکه و سهام با سرعت بالا و امنیت عالی ، پلتفرم قرارداد هوشمند blockchain-agnostic ، عرضه خدمات بستر بلاکچین ، خدمات اوراکل
  • کاربـــــــرد : دادوستد امن و سریع ، خدمات به توکن های بستر پولکادات و اوراکل و دیفای DeFi
  • برنامه توسعه : مولتی چین کردن پلتفرم (قابلیت مبادلات بین بلاکچینی) و تبدیل‌شدن به اینترنتِ بلاک چین‌ها
  • برنامه توکن سوزی : دوره ای از محل کارمزدها
  • تاریخ معرفی : اوت ۲۰۲۰
  • کشـور مبداء : سوئیس
  • حداکثر عرضه ارز : محدودیتی اعلام نشده است
  • کوین در گردش : ۹۸۷,۵۷۹,۳۱۴ واحد
  • پروتکل بلاکچین : بر روی شبکه ی مجزای خود فعالیت می کند و از روش Nominated Proof-of-Stake یا «اثبات سهام نامزدشده» استفاده میکند از جهاتی شبیه به روش اثبات سهام نمایندگی شده (DPoS) است
  • الگوریتم اجمـاع : نوعی از اثبات سهام + اثبات کار با نام الگوریتم اجماع ترکیبی «گرندپا/بیب» (GRANDPA/BABE)
  • رده تکنولوژی بلاکچین : نسل سوم
  • زمان تراکنش : ۳ ثانیه
  • تعداد تراکنش در هر ثانیه : ۱,۰۰۰ تراکنش در ثانیه با کارمزدی نزدیک به صفر بوده که با آخرین آپدیت به تعداد ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تراکنش در ثانیه رسیده است
  • مقیاس پذیری : درجه عالی
  • قابلیت استخراج : ندارد
  • روش استخــراج : ندارد
  • قابلیت استیک : دارد و پاداش اثبات سهام پولکادات چیزی بین ۵ تا ۲۰ درصد در سال است و مدت حداقل ۲۸ روز اعلام شده
  • حامیان:
    • «بنیاد وب۳» Web3.0 Foundation
    • پریتی تکنالجیز
    • شرکت KR1
    • کمپانی توسعه دارایی‌های دیجیتال راک‌ایکس (RockX)
    • توکنومتری: اعلام نشده
  • ویژگی­ های شبکه پولکادات
    • از سیستم Hybrid Consensus استفاده می کند
    • شبکه پولکادات برای حل گره های پر ترافیک ، از روشی به نام «شاردینگ ناهمگون» (Heterogeneous Sharding) استفاده می‌کند و در مدل شاردینگ ناهمگون پولکادات، هر زنجیره در شبکه برای کاربرد خاص خود بهینه‌سازی می‌شود
    • زنجیره‌های موجود در شبکه پولکادات
  • مزایای ارز دیجیتال پولکادات
    • پشتیبانی از قراردادهای هوشمند
    • مقیاس‌پذیری بالا: تراکنش‌های فوق‌ سریع و ارزان
    • متناسب برای انجام خلاقیت: امکان ساخت آسان یک بلاکچین سفارشی و متناسب با نیاز و اهداف کاربر
    • مقابله با فورک ها(چنگال‌ها) : بدون نیاز به فورک اشکالات را برطرف میکند و شبکه را توسعه میدهد
    • امنیت بالا: حفظ حریم خصوصی
    • دارای کراس‌چین Cross-Chain : امکان مبادلات بین بلاکچینی
  • معایب ارز دیجیتال پولکادات
    • موردی گزارش و یا پیدا نشد
  • وب سایت : polkadot.network
  • توییتـــــــر : Polkadot
  • تلگــــــرام : PolkadotOfficial
  • آدرس قرارداد هوشمند در شبکه بلاکچین های مختلف:
    • آدرس اتریومی توکن :
    • آدرس اسمارت چین : 0x7083609fce4d1d8dc0c979aab8c869ea2c873402
    • آدرس پالــــی گانی :
    • آدرس شبکه X دای :
    • آدرس HECO هـــکو : 0xa2c49cee16a5e5bdefde931107dc1fae9f7773e3
    • آدرس شبکه فانتوم :
    • آدرس شبکه اولنــچ :
    • آدرس شبکه سولانا :
    • وایت پیپر : WhitePaper
    • پیگیری تراکنش : hubble | polkastats | polkadot-cc1 | polkascan | bscscan
    • زبان برنامه نویسی : Rust
۵/۵ - (۳ امتیاز)
اشتراک در
اطلاع از
guest
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
0
افکار شما را دوست داریم، لطفا نظر دهید.x