قیمت دلار در روزهای آینده ممکن است کاهش بیشتری داشته باشد، ولی این اتفاق به ادامه عرضه ارز بانک مرکزی و کاهش نگرانی‌های سیاسی بستگی دارد. محمد خبری‌زاد، کارشناس بازارهای مالی، معتقد است ریسک‌های سیاسی و اقتصادی سهم بزرگی در رشد اخیر دلار دارند. حالا باید دید عرضه ارز می‌تواند فشار بازار را کاهش دهد یا تقاضای خرید دوباره افزایش پیدا می‌کند.
چرا خریداران سراغ دلار بانکی نمی‌روند؟
فروش دلار با کارت ملی از ۱۱ مهر ۱۴۰۵ در شعب منتخب بانک‌های ملی، ملت، تجارت، صادرات و سامان آغاز شد. افراد بالای ۱۸ سال می‌توانند تا سقف ۱۰ هزار دلار ارز خریداری کنند. نرخ فروش در روز نخست ۲۵۹ هزار تومان بود و در ۱۲ مهر به ۲۵۷ هزار تومان کاهش یافت.
با وجود ارزان‌تر بودن دلار بانکی، همه متقاضیان این روش را انتخاب نمی‌کنند. خبری‌زاد معتقد است تفاوت اصلی به نحوه ثبت و پیگیری معاملات برمی‌گردد.
در بانک، مشخصات خریدار و میزان ارز خریداری‌شده ثبت می‌شود، ولی بخشی از معاملات بازار آزاد شفافیت مشابهی ندارد. به گفته این کارشناس:
برخی افراد نگران هستند که اطلاعات خرید ارز آن‌ها در آینده از سوی نهادهای مالیاتی یا نظارتی بررسی شود. همین نگرانی می‌تواند آن‌ها را به سمت بازار آزاد ببرد.
فاصله قیمت هم بر تصمیم خریداران اثر دارد. وقتی اختلاف نرخ بانکی و آزاد زیاد باشد، انگیزه خرید برای کسب سود از این تفاوت افزایش پیدا می‌کند. با کمتر شدن فاصله، چنین معاملاتی جذابیت کمتری دارند.
البته نمی‌توان نتیجه گرفت که استقبال از فروش بانکی پایین بوده است. گزارش‌های میدانی از تقاضا در برخی شعب خبر دادند. عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، هم در ۱۴ مهر اعلام کرد که میانگین خرید هر متقاضی حدود ۵ هزار دلار بوده است.
عرضه ۲ میلیارد دلار چه اثری بر بازار دارد؟
بانک مرکزی در ۸ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد برای عرضه تا ۲ میلیارد دلار اسکناس برنامه‌ریزی کرده است. طبق این برنامه، قرار بود در مرحله نخست یک میلیارد دلار از طریق بانک‌ها و صرافی‌های بانکی به بازار برسد.
برای مشخص‌شدن اثر واقعی این سیاست، باید میزان ارز فروخته‌شده، تعداد خریداران و مدت ادامه عرضه مشخص باشد. اعلام میانگین خرید ۵ هزار دلاری به‌تنهایی نشان نمی‌دهد چه مقدار از منابع برنامه‌ریزی‌شده وارد بازار شده است.
از طرفی، کاهش قیمت تنها هدف مداخله ارزی نیست. خبری‌زاد معتقد است اگر بانک مرکزی منابع کافی داشته باشد، می‌تواند بدون فروش دلار با قیمت پایین، سرعت رشد نرخ ارز را کنترل کند.
ریسک سیاسی چقدر قیمت دلار را بالا برده است؟
به گفته خبری‌زاد، افزایش نرخ دلار فقط به کمبود ارز مربوط نیست. جنگ، تحریم‌ها، محدودیت درآمدهای ارزی و نگرانی درباره آینده اقتصاد هم بر تصمیم خریداران اثر می‌گذارند.
این کارشناس برآورد می‌کند که ۲۰ تا ۳۰ درصد از رشد اخیر قیمت دلار تحت تاثیر ریسک‌های سیاسی و اقتصادی بوده است.
این رقم برآورد شخصی کارشناس است و نباید آن را به معنی حباب ۳۰ درصدی یا احتمال کاهش قیمت به همین میزان دانست.
اگر تنش‌های سیاسی کاهش پیدا کند یا توافقی شکل بگیرد، ممکن است بخشی از نگرانی بازار کمتر شود. در چنین شرایطی، تقاضای ناشی از ترس افزایش قیمت هم می‌تواند کاهش یابد. البته مسیر دلار همچنان به تورم، وضعیت منابع ارزی و شرایط عرضه و تقاضا وابسته خواهد بود.
آیا قیمت دلار در روزهای آینده پایین می‌آید؟
در زمان نگارش این مطلب، دلار آزاد حوالی ۲۶۶ هزار و ۲۰۰ تومان قرار دارد. قیمت از سقف ۲۷۰ هزار تومانی فاصله گرفته، ولی هنوز بالاتر از نرخ ۲۵۷ هزار تومانی اعلام‌شده برای فروش بانکی در ۱۲ مهر است.
اگر عرضه ارز ادامه پیدا کند و تنش‌ها کمتر شود، احتمال افت بیشتر دلار وجود دارد. در این سناریو، فاصله گرفتن قیمت از محدوده ۲۷۰ هزار تومان می‌تواند ادامه پیدا کند.
ولی اگر منابع قابل عرضه محدود شود یا نگرانی‌های سیاسی افزایش یابد، ممکن است تقاضای خرید دوباره بالا برود. خبری‌زاد درباره ماه‌های آینده هم هشدار داده که افزایش تقاضا در دی و بهمن می‌تواند مدیریت بازار را دشوار کند.
در نهایت، پایین آمدن قیمت دلار فقط به میزان ارز اعلام‌شده از سوی بانک مرکزی بستگی ندارد. حجم واقعی فروش، ادامه دسترسی خریداران به ارز بانکی و کاهش ریسک‌های اقتصادی و سیاسی مشخص می‌کنند که افت دلار ادامه پیدا می‌کند یا بازار دوباره به سمت نرخ‌های بالاتر می‌رود.
