10 سوگیری شناختی که می‌تواند بر معاملات شما تاثیر بگذارد

در معامله‌گری، همیشه مشکل از نداشتن تحلیل یا اطلاعات کافی نیست. گاهی اطلاعات درست را در اختیار دارید، اما ذهن شما هنگام تصمیم‌گیری مسیر دیگری را انتخاب می‌کند. ممکن است یک ضرر کوچک را نپذیرید، به یک قیمت قدیمی بسنده کنید یا فقط نشانه‌هایی را ببینید که نظر قبلی‌تان را تایید می‌کنند. این الگوهای ذهنی که سوگیری شناختی نامیده می‌شوند، قضاوت شما را تغییر می‌دهند و روی تصمیم‌های معاملاتی اثر بگذارند.

در ادامه، ۱۰ سوگیری شناختی مهم را بررسی می‌کنیم و می‌بینیم هرکدام چگونه در معاملات ظاهر می‌شوند و چطور می‌توان با شناخت الگوهای رفتاری، اثر آن‌ها را کمتر کرد.

سوگیری شناختی در معاملات به زبان ساده

سوگیری شناختی (Cognitive Bias) در معاملات به الگوهای ذهنی و خطاهای سیستماتیکی گفته می‌شود که باعث می‌شوند شما اطلاعات و شرایط بازار را همیشه به‌صورت کاملا منطقی تفسیر نکنید. این سوگیری‌ها زمانی بیشتر خودشان را نشان می‌دهند که شما با عدم‌قطعیت، اطلاعات ناقص، فشار زمانی یا تصمیم‌های پرریسک روبه‌رو هستید. در چنین شرایطی ذهن شما برای ساده‌تر کردن تصمیم‌گیری از میان‌برهای ذهنی استفاده می‌کند که گاهی به قضاوت نادرست منجر می‌شوند.

هر تصمیم اشتباه معاملاتی لزوما ناشی از سوگیری نیست! «خطای معاملاتی» نتیجه نادرست یک تصمیم یا اجرای معامله است، اما سوگیری به یک الگوی سیستماتیک در قضاوت یا تصمیم‌گیری اشاره می‌کند.

چگونه سوگیری شناختی بر فرآیند معامله اثر می‌گذارد؟

سوگیری شناختی می‌تواند فقط به لحظه خرید یا فروش محدود نشود و در مراحل مختلف تصمیم‌گیری معاملاتی شما اثر بگذارد. در شرایطی که بازار نامطمئن است، اطلاعات کامل در دسترس شما نیست و سرمایه شما در معرض ریسک قرار دارد، ممکن است به‌جای بررسی همه شواهد، تحت‌تاثیر برداشت قبلی، فشار زمانی یا واکنش‌های احساسی تصمیم بگیرید.

با این حال، اثر سوگیری در چهار مرحله ایده‌پردازی، تحلیل، ورود و خروج رخ می‌دهد.

• ایده‌پردازی: ممکن است از ابتدا به یک دارایی یا جهت بازار علاقه‌مند شوید و بعد به‌دنبال شواهدی بگردید که همان دیدگاه را تایید می‌کنند. این رفتار نمونه‌ای از سوگیری تایید است.
• تحلیل: در مرحله بررسی بازار، تفسیر انتخابی داده‌ها می‌تواند باعث شود اطلاعات مخالف را نادیده بگیرید. اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد نیز ممکن است باعث شود میزان دقت تحلیل خود یا احتمال موفقیت سناریوی موردنظر را بیش‌ازحد برآورد کنید.
• ورود: فشار زمان، ترس از جا ماندن یا تغییر ناگهانی قیمت می‌تواند شما را به ورود خارج از شرایطی که در برنامه مشخص کرده‌اید، سوق دهد. در این مرحله فاصله میان «تصمیم منطقی قبل از معامله» و «تصمیم احساسی هنگام اجرا» بیشتر دیده می‌شود.
• خروج: زیان‌گریزی می‌تواند باعث شود بستن یک معامله زیان‌ده را به تعویق بیندازید و به امید برگشت قیمت، ریسک بیشتری تحمل کنید.

مثال:

فرض کنید قبل از ورود مشخص کرده‌اید اگر قیمت ۲ درصد برخلاف موقعیت حرکت کرد، از معامله خارج شوید. پس از ورود، قیمت به حد ضرر نزدیک می‌شود؛ اما با دیدن چند نشانه مثبت، برنامه اولیه را کنار می‌گذارید و حد ضرر را جابه‌جا می‌کنید. در اینجا برنامه معاملاتی شما یک تصمیم مشخص داشته، اما اجرای واقعی تحت‌تاثیر تفسیر انتخابی داده‌ها، فشار روانی و زیان‌گریزی تغییر کرده است.

انواع سوگیری شناختی با نشانه و راهکار

سوگیری‌های شناختی همیشه به شکل یک اشتباه واضح دیده نمی‌شوند. گاهی معامله‌گر تصور می‌کند بر اساس تحلیل و داده تصمیم گرفته، اما نحوه انتخاب و تفسیر اطلاعات تحت‌تاثیر یک الگوی ذهنی قرار گرفته است. شناخت این الگوها کمک می‌کند شما به‌جای اینکه فقط نتیجه معامله را بررسی کنید، فرآیند تصمیم‌گیری خود را هم مورد ارزیابی قرار دهید.

سوگیری تایید (Confirmation Bias)

سوگیری تاییدی زمانی اتفاق می‌افتد که بعد از شکل‌گیری یک نظر، بیشتر دنبال اطلاعاتی بگردید که همان نظر را تایید می‌کنند. مثلا اگر انتظار رشد یک ارز را داشته باشید، ممکن است تحلیل‌های صعودی را جدی‌تر بگیرید و نشانه‌های نزولی را نادیده بگیرید. این رفتار می‌تواند تحلیل شما را یک‌طرفه کند و باعث شود ریسک‌های مخالف سناریوی اصلی را به‌اندازه کافی بررسی نکنید. یک راه ساده برای کنترل این سوگیری، جست‌وجوی آگاهانه شواهد مخالف است؛ یعنی قبل از ورود، مشخص کنید چه اتفاقی می‌تواند تحلیل شما را نقض کند.

سوگیری واپس‌نگری (Hindsight Bias)

در سوگیری واپس‌نگری، اتفاقی که رخ داده بعدا آن‌قدر قابل پیش‌بینی به نظر می‌رسد که فراموش می‌کنید قبل از وقوع آن، چند نتیجه مختلف ممکن بوده است. مثلا بعد از یک ریزش شدید می‌گویید «از همان اول مشخص بود بازار قرار است بریزد». چنین برداشتی می‌تواند باعث شود توانایی پیش‌بینی خودتان را بیش‌ازحد واقعی ارزیابی کنید. ثبت دلایل ورود، سناریوهای احتمالی و شرایط بازار قبل از معامله کمک می‌کند نتیجه واقعی را با اطلاعاتی که در همان زمان در اختیار داشته‌اید مقایسه کنید.

سوگیری تاخر (Recency Bias)

سوگیری تاخر باعث می‌شود اتفاقات اخیر در ذهن شما وزن بیشتری از گذشته پیدا کنند. برای مثال، اگر یک دارایی چند روز پشت سر هم رشد کرده باشد، ممکن است همین روند کوتاه‌مدت را نشانه ادامه قطعی رشد بدانید. در این حالت، داده‌های قدیمی‌تر یا تصویر بزرگ‌تر بازار ممکن است کمتر مورد توجه شما قرار بگیرند. برای کاهش این اثر، بهتر است قبل از تصمیم مشخص کنید در چه بازه زمانی قرار است بازار را بررسی کنید و عملکرد اخیر را جدا از روندهای بلندمدت بسنجید.

سوگیری اکتشافات موجود (Availability Heuristic Bias)

ذهن alh معمولا اطلاعاتی را که تازه دیده‌اید، زیاد تکرار شده‌اند یا از نظر احساسی برایتان برجسته بوده‌اند راحت‌تر به یاد می‌آورد. در معاملات، این موضوع می‌تواند باعث شود احتمال یک اتفاق را فقط به دلیل اینکه نمونه مشابه آن را اخیرا دیده‌اید، بیشتر از واقعیت برآورد کنید. مثلا بعد از چند خبر درباره سقوط یک بازار، ممکن است هر افت کوچک را نشانه شروع یک ریزش بزرگ بدانید. برای جلوگیری از این خطا، بهتر است تصمیم خود را بر اساس مجموعه‌ای از داده‌ها و شواهد قابل اندازه‌گیری بگیرید، نه صرفا اطلاعاتی که در همان روز بیشتر در ذهن شما مانده‌اند.

سوگیری ذهنیت گله‌ای (Herd Mentality Bias)

وقتی تعداد زیادی از معامله‌گران در یک جهت حرکت می‌کنند، دنبال کردن جمع می‌تواند برای شما احساس اطمینان ایجاد کند؛ حتی اگر دلیل منطقی برای تصمیم خود نداشته باشید. مثلا ممکن است قیمت یک دارایی به‌سرعت بالا برود و شما فقط به این دلیل وارد شوید که در شبکه‌های اجتماعی همه درباره آن صحبت می‌کنند. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که تصمیم معاملاتی جای خود را به تقلید از رفتار دیگران بدهد. قبل از ورود، بهتر است بتوانید دلیل ورود، نقطه خروج و میزان ریسک را بدون اشاره به اینکه «دیگران هم خریده‌اند» توضیح دهید.

سوگیری لنگر انداختن (Anchoring Bias)

لنگر انداختن یعنی یک عدد یا اطلاعات اولیه بیش از اندازه روی تصمیم بعدی شما اثر بگذارد. قیمت خرید یکی از رایج‌ترین لنگرها در معاملات است؛ مثلا دارایی را در قیمت ۱۰۰ دلار خریده‌اید و فقط منتظر هستید دوباره به ۱۰۰ دلار برسد، حتی اگر شرایط بازار تغییر کرده باشد. در این حالت، قیمت خرید به‌جای اطلاعات جدید به معیار اصلی تصمیم شما تبدیل می‌شود. برای کنترل این سوگیری، هر بار که می‌خواهید درباره نگه‌داشتن یا فروش یک موقعیت تصمیم بگیرید، شرایط فعلی را مستقل از قیمت خرید بررسی کنید.

سوگیری زیان‌گریزی (Loss Aversion Bias)

زیان‌گریزی به این معناست که زیان معمولا از نظر روانی فشار بیشتری نسبت به سود ایجاد می‌کند. در معامله‌گری، این موضوع می‌تواند باعث شود بستن یک معامله زیان‌ده را به تعویق بیندازید، زیرا پذیرش ضرر برایتان دشوار است. اگر به امید برگشت قیمت، حد ضرر را مرتب جابه‌جا کنید، یک زیان محدود می‌تواند بزرگ‌تر شود. تعیین میزان ریسک و شرایط خروج قبل از ورود کمک می‌کند تصمیم خروج در لحظه فشار روانی به‌طور کامل تغییر نکند.

سوگیری مغالطه روایی (Narrative Fallacy Bias)

ذهن انسان دوست دارد برای اتفاقات پیچیده یک داستان ساده و منسجم پیدا کند. شما هم ممکن است بعد از حرکت قیمت، یک دلیل مشخص برای آن پیدا کنید و سپس همه اتفاقات را در همان چارچوب توضیح دهید. مثلا افزایش قیمت یک دارایی را فقط به یک خبر نسبت دهید، اما عوامل مختلفی می‌توانند هم‌زمان بر بازار اثر گذاشته باشند. برای کاهش این سوگیری، بهتر است بین «یک توضیح احتمالی» و «علت اثبات‌شده» تفاوت بگذارید و سناریوی خود را با چند منبع و داده مختلف بررسی کنید.

سوگیری وضعیت موجود (Status Quo Bias)

سوگیری وضعیت موجود باعث می‌شود تغییر دادن شرایط فعلی برای شما سخت‌تر از حفظ همان وضعیت باشد. مثلا ممکن است موقعیتی را فقط به این دلیل نگه دارید که از قبل آن را باز کرده‌اید، حتی وقتی دلایل اولیه ورود دیگر وجود ندارند. در این حالت، «نگه‌داشتن» به یک انتخاب پیش‌فرض تبدیل می‌شود. یک روش کاربردی این است که هر چند وقت یک‌بار معامله را طوری بررسی کنید که انگار هنوز آن را ندارید و قرار است همین امروز درباره ورود به آن تصمیم بگیرید.

سوگیری نقطه کور (Blind Spot Bias)

سوگیری نقطه کور زمانی دیده می‌شود که سوگیری‌های دیگران را راحت تشخیص می‌دهید، اما همان الگوها را در تصمیم‌های خودتان نمی‌بینید. برای مثال، ممکن است رفتار دیگران را ناشی از ترس از دست دادن یا FOMO بدانید، اما خودتان بعد از یک رشد شدید بدون برنامه وارد همان دارایی شوید. مشکل اینجاست که وقتی وجود سوگیری را در تصمیم خودتان نمی‌پذیرید، اصلاح آن هم دشوارتر می‌شود. ثبت معاملات و بررسی دلایل واقعی ورود و خروج بعد از معامله می‌تواند به شناسایی این الگوهای تکراری کمک کند.

سوگیری‌های تکمیلی مهم

علاوه بر ۱۰ مورد بالا، اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد، توهم کنترل و FOMO نیز در بررسی رفتار شما به‌عنوان معامله‌گر اهمیت دارند که در ادامه بیشتر توضیح می‌دهیم.

اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد (Overconfidence Bias)

اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد زمانی رخ می‌دهد که دانش، مهارت یا دقت پیش‌بینی خودتان را بیشتر از حد واقعی برآورد کنید. مثلا چند معامله موفق پشت سر هم ممکن است باعث شود حجم معاملات را بالا ببرید یا بدون بررسی کافی وارد موقعیت‌های بیشتری شوید. برای کنترل این وضعیت، عملکرد خود را در تعداد زیادی معامله بررسی کرده و اندازه موقعیت را بر اساس قواعد ریسک تعیین کنید.

توهم کنترل (Illusion of Control)

در توهم کنترل، تصور می‌کنید کنترل بیشتری بر نتیجه معامله دارید، اما بخش مهمی از حرکت بازار خارج از کنترل شماست. برای مثال، ممکن است تصور کنید با بررسی مداوم نمودار یا افزایش تعداد اندیکاتورها می‌توانید نتیجه معامله را کنترل کنید. در واقع، شما می‌توانید مواردی مانند اندازه پوزیشن، نقطه ورود و حد ضرر را مدیریت کنید، اما نتیجه نهایی حرکت قیمت در اختیار شما نیست.

فومو (FOMO)

فومو یا ترس از دست دادن فرصت زمانی شکل می‌گیرد که احساس کنید اگر همین حالا وارد بازار نشوید، سود یک حرکت را از دست خواهید داد. مثلا قیمت یک دارایی به‌سرعت بالا رفته و شما بدون اینکه شرایط ورود برنامه‌ریزی‌شده فراهم باشد، صرفا برای عقب نماندن از بازار خرید می‌کنید. این رفتار می‌تواند باعث شود تصمیمی که قرار بود بر اساس استراتژی گرفته شود، تحت فشار زمان و هیجان تغییر کند.

نمونه‌های تاریخی سوگیری‌های شناختی در بازار ارز دیجیتال

بازار ارزهای دیجیتال در دوره‌های مختلف نمونه‌های مشخصی از رفتارهایی داشته است که در مالی رفتاری با سوگیری‌هایی مانند فومو، ذهنیت گله‌ای، اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد و زیان‌گریزی ارتباط دارند. بررسی این اتفاقات کمک می‌کند ببینید سوگیری‌های شناختی چگونه می‌توانند در رفتار معامله‌گران و سرمایه‌گذاران نمود پیدا کنند.

رشد دوج کوین در سال ۲۰۲۱؛ فومو و رفتار گله‌ای

دوج کوین در سال ۲۰۲۱ نمونه بسیار مشخصی از رشد شدید یک دارایی تحت‌تاثیر توجه عمومی و شبکه‌های اجتماعی بود. در آوریل ۲۰۲۱ قیمت آن در مدت کوتاهی از حدود ۰٫۰۶ دلار به حدود ۰٫۴۰ دلار رسید و رسانه‌ها از هجوم معامله‌گران خرد به این رمزارز خبر دادند. این رویداد برای توضیح فومو مناسب است، زیرا رشد سریع قیمت و توجه گسترده به یک دارایی می‌تواند این احساس را ایجاد کند که اگر همین حالا وارد نشوید، فرصت را از دست می‌دهید.

فروپاشی ترا و لونا در سال ۲۰۲۲؛ زیان‌گریزی و رفتار جمعی

در ماه مه ۲۰۲۲، UST وابستگی خود به دلار را از دست داد و اکوسیستم Terra و توکن LUNA در مدت چند روز فروپاشید. ارزش بازار این اکوسیستم حدود ۵۰ میلیارد دلار کاهش یافت. داده‌های بلاک چین نشان می‌دهند پس از خروج چند دارنده بزرگ UST در ۷ مه، معامله‌گران بزرگ دیگری نیز شروع به خروج کردند و مشاهده رفتار یکدیگر سرعت این روند را افزایش داد. این اتفاق نمونه جالبی برای بررسی رفتار جمعی در شرایط ترس و عدم‌اطمینان است.

سقوط بیت کوین و بازار کریپتو در سال ۲۰۱۸؛ سوگیری تأخر

پس از رشد شدید سال ۲۰۱۷، بازار ارزهای دیجیتال در سال ۲۰۱۸ وارد روند نزولی شد. پژوهش‌هایی که دوره صعودی ۲۰۱۷ تا دسامبر ۲۰۱۸ و سپس بازار نزولی ۲۰۱۸ تا ۲۰۱۹ را بررسی کرده‌اند، شواهدی از لنگراندازی و سوگیری تاخر در رفتار سرمایه‌گذاران کریپتو گزارش کرده‌اند. این دوره مثال خوبی است برای اینکه نشان دهید چگونه معامله‌گر ممکن است تحت‌تاثیر روند اخیر بازار یا شرایطی که به‌تازگی تجربه کرده است، درباره آینده تصمیم بگیرد.

تفاوت سوگیری در بازار سهام، فارکس و ارز دیجیتال

تفاوت سوگیری‌ها در سه بازار بیشتر به نوع اطلاعات، سرعت تغییرات، نوسان و رفتار فعالان هر بازار برمی‌گردد؛ البته خود سوگیری‌ها مشترک‌ هستند و ممکن است در هر سه بازار دیده شوند.

برای مثال:

فرض کنید در بازار ارز دیجیتال قیمت یک رمزارز در مدت کوتاهی رشد زیادی کرده و هم‌زمان در شبکه‌های اجتماعی توجه زیادی به آن شکل گرفته است. اگر شما فقط به دلیل مشاهده خرید دیگران و ترس از دست دادن فرصت وارد معامله شوید، فومو و رفتار گله‌ای می‌تواند بر تصمیم شما اثر گذاشته باشد.

الگو فوق در بازار سهام هم ممکن است رخ دهد، اما محرک آن می‌تواند انتشار گزارش مالی، خبر یک شرکت یا موج توجه سرمایه‌گذاران به یک سهم باشد. در فارکس نیز ممکن است انتشار یک خبر مهم اقتصادی و حرکت سریع قیمت باعث شود بدون بررسی کامل برنامه معاملاتی، صرفا برای عقب نماندن از حرکت بازار وارد معامله شوید.

برنامه عملی کاهش سوگیری پیش، حین و پس از معامله

شناخت سوگیری به‌تنهایی کافی نیست؛ شما باید برای زمانی که سوگیری ممکن است روی تصمیم‌تان اثر بگذارد، یک فرایند مشخص داشته باشید. یک برنامه ساده سه‌مرحله‌ای می‌تواند قبل از ورود، هنگام اجرای معامله و بعد از خروج به شما کمک کند تصمیم‌های خود را منظم‌تر بررسی کنید.

پیش از معامله؛ تصمیم‌ها را قبل از ورود مشخص کنید

قبل از ورود، تا جای ممکن تصمیم‌های اصلی معامله را مشخص کنید. دلیل ورود، سناریوی موردنظر، نقطه ورود، حد ضرر، هدف قیمتی و میزان ریسک را بنویسید. همچنین مشخص کنید چه اطلاعاتی می‌تواند تحلیل شما را نقض کند. این کار باعث می‌شود بعد از ورود، صرفا برای دفاع از نظر قبلی خود دنبال اطلاعات تاییدکننده نگردید.

ثبت دلیل تصمیم قبل از معامله یک مزیت دیگر هم دارد؛ بعدا می‌توانید ببینید در زمان تصمیم‌گیری چه اطلاعاتی در اختیار داشته‌اید و نتیجه معامله را با تحلیل همان زمان مقایسه کنید. این روش برای کاهش سوگیری واپس‌نگری نیز کاربرد دارد.

حین معامله؛ به برنامه پایبند بمانید

وقتی معامله باز است، تغییرات قیمت می‌تواند ترس، طمع یا اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد را فعال کند. در این مرحله بهتر است تصمیم‌های اصلی را فقط به دلیل حرکت کوتاه‌مدت قیمت تغییر ندهید. اگر قرار بوده با رسیدن قیمت به حد ضرر خارج شوید، ابتدا بررسی کنید آیا واقعا شرایط تحلیل تغییر کرده یا فقط تحت‌تأثیر فشار روانی قرار گرفته‌اید.

یک سوال ساده می‌تواند جلوی بسیاری از تصمیم‌های عجولانه را بگیرد: «اگر الان این معامله را نداشتم، با شرایط فعلی باز هم وارد آن می‌شدم؟» این سوال به شما کمک می‌کند اثر قیمت خرید، زیان فعلی یا وابستگی به تصمیم قبلی را جداگانه بررسی کنید.

پس از معامله؛ نتیجه را از کیفیت تصمیم جدا کنید

بعد از بسته‌شدن معامله، فقط به سود یا زیان نگاه نکنید. بررسی کنید آیا معامله را مطابق برنامه اجرا کرده‌اید یا نه. دلیل ورود، نحوه خروج، میزان ریسک و تصمیم‌هایی را که در طول معامله تغییر داده‌اید ثبت کنید.

برای مثال، ممکن است معامله‌ای با وجود رعایت کامل برنامه معاملاتی زیان‌ده شده باشد. این نتیجه به‌تنهایی به معنای بد بودن تصمیم نیست. برعکس، ممکن است یک معامله سودآور باشد اما فقط به‌دلیل شانس یا تصمیمی خارج از برنامه به سود رسیده باشد. بررسی فرایند تصمیم‌گیری کمک می‌کند نتیجه اتفاقی را با مهارت واقعی اشتباه نگیرید.

یک چک‌لیست ساده برای کنترل سوگیری

هدف چک‌لیست حذف کامل سوگیری نیست! هدف این است که اثر آن را روی تصمیم‌های معاملاتی کمتر کنید. پس قبل، حین و بعد از معامله می‌توانید چند سؤال زیر را داشته باشید:

• آیا دلیل ورودم مشخص و قابل ثبت است؟
• چه شواهدی می‌تواند تحلیل من را رد کند؟
• آیا تصمیمم تحت‌تأثیر رفتار دیگران یا ترس از جا ماندن است؟
• آیا شرایط فعلی را مستقل از قیمت خرید بررسی کرده‌ام؟
• آیا حد ضرر و میزان ریسک را طبق برنامه رعایت کرده‌ام؟
• آیا بعد از معامله، دلیل واقعی تصمیم‌هایم را ثبت کرده‌ام؟

ژورنال معاملاتی و تشخیص الگوهای سوگیری

ژورنال معاملاتی را می‌توانید به‌عنوان یک سابقه منظم از تصمیم‌های خود در نظر بگیرید. این سابقه فقط نتیجه معامله را ثبت نمی‌کند، بلکه نشان می‌دهد چرا وارد معامله شدید، چه اطلاعاتی در اختیار داشتید، هنگام معامله چه تصمیم‌هایی گرفتید و چرا از موقعیت خارج شدید. ثبت این اطلاعات به شما کمک می‌کند بعد از چندین معامله، رفتارهای تکرارشونده خود را ببینید و متوجه شوید کدام تصمیم‌ها بیشتر تحت‌تاثیر سوگیری‌های شناختی قرار گرفته‌اند.

هدف ژورنال این نیست که بعد از هر معامله خودتان را قضاوت کنید. هدف این است که بین نتیجه معامله و کیفیت تصمیم‌گیری تفاوت بگذارید.

چه چیزهایی را در ژورنال معاملاتی ثبت کنید؟

برای تشخیص سوگیری، بهتر است فقط قیمت ورود و خروج را یادداشت نکنید. در هر معامله می‌توانید این موارد را ثبت کنید:

• دلیل اصلی ورود به معامله
• سناریوی مورد انتظار
• شواهدی که تحلیل شما را تأیید می‌کنند
• شواهدی که می‌توانند تحلیل شما را رد کنند
• نقطه ورود و دلیل انتخاب آن
• حد ضرر و میزان ریسک
• هدف قیمتی یا شرایط خروج
• وضعیت بازار هنگام ورود
• احساس خود قبل و هنگام معامله
• تغییراتی که بعد از ورود در برنامه ایجاد کرده‌اید
• دلیل واقعی خروج
• نتیجه معامله
• میزان پایبندی به برنامه اولیه

این اطلاعات در طول زمان به شما یک تصویر واقعی‌تر از فرآیند تصمیم‌گیری‌تان می‌دهد.

چند نمونه از الگوهایی که باید در ژورنال دنبال کنید

نکته مهم: این جدول به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که شما دچار یک سوگیری هستید؛ هدف آن این است که الگوهایی را که ارزش بررسی بیشتر دارند، سریع‌تر پیدا کنید.

کلام آخر

سوگیری‌های شناختی نشان می‌دهند که تصمیم معاملاتی فقط به تحلیل نمودار و اطلاعات بازار وابسته نیست و نحوه پردازش اطلاعات، تجربه‌های قبلی و واکنش‌های هیجانی هم می‌توانند روی آن اثر بگذارند. این سوگیری‌ها ممکن است در مرحله ایده‌پردازی، تحلیل، ورود یا خروج ظاهر شوند و در بازارهای سهام، فارکس و ارز دیجیتال شکل‌های متفاوتی پیدا کنند. شناخت سوگیری‌هایی مانند تأیید، لنگر انداختن، زیان‌گریزی، فومو و اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد به‌تنهایی کافی نیست؛ مهم این است که الگوهای تکرارشونده خود را در ژورنال معاملاتی ثبت کنید. همچنین قبل از ورود برنامه مشخصی داشته باشید و بعد از معامله کیفیت تصمیم‌گیری خود را جدا از نتیجه سود یا زیان بررسی کنید.