در آستانه آغاز بزرگترین و جنجالیترین تورنمنت فوتبالی تاریخ، یعنی جام جهانی ۲۰۲۶ با حضور ۴۸ تیم، جهان فوتبال در وضعیتی از تعلیق و هیجان مطلق قرار دارد.
برای نخستینبار، سه کشور ایالات متحده، کانادا و مکزیک میزبان ۱۰۴ مسابقه خواهند بود؛ فرمتی جدید که با اضافه شدن مرحله یکشانزدهم نهایی، مسیر رسیدن به جام طلایی را طولانیتر و البته غیرقابلپیشبینیتر از هر زمانی کرده است.
در این میان، در حالی که کارشناسان سنتی و هواداران فوتبال بر اساس تعصبات و تحلیلهای خود به پیشبینی قهرمان میپردازند، یک نام در دنیای فوتبال مدرن به عنوان «پیشگوی اعظم» و مرجع نهایی تحلیلهای مبتنی بر داده خودنمایی میکند: مؤسسه آماری اوپتا (Opta).
اوپتا با بهرهگیری از پیشرفتهترین ابرکامپیوترها و الگوریتمهای هوش مصنوعی، تکتک سناریوهای ممکن برای جام جهانی ۲۰۲۶ را بررسی کرده است.
درادامه خواهیم گفت که اوپتا چیست، مدلهای پیشبینی آن چگونه کار میکنند، شانسهای اصلی قهرمانی از نگاه این غول آماری کدامند و در نهایت، جایگاه و بخت تیم ملی ایران در این شبیهسازی پیچیده کجاست. با ما همراه باشید.
اوپتا دقیقا چیست؟
مؤسسه آماری اوپتا، که اکنون بخشی از گروه Stats Perform است، سالهاست که به عنوان استاندارد طلایی جمعآوری و تحلیل دادههای ورزشی در جهان شناخته میشود.
اگر در گذشته تحلیل فوتبال به شمردن تعداد گلها یا کرنرها محدود میشد، اوپتا مفاهیمی همچون گلهای انتظاری (xG)، پاسگلهای انتظاری (xA)، نرخ پرس در زمین حریف (PPDA) و جهتگیری مالکیت توپ (Field Tilt) را به ادبیات روزمره فوتبال دوستان و مربیان تزریق کرد.
ابرکامپیوتر اوپتا یک سیستم پیشبینی مبتنی بر هوش مصنوعی است که برای هر تورنمنت بزرگ، مسابقات را هزاران بار شبیهسازی میکند.
برای جام جهانی ۲۰۲۶، این ابرکامپیوتر هر بازی را ۱۰,۰۰۰ الی ۲۵,۰۰۰ بار شبیهسازی کرده است تا توزیع احتمالات دقیقی از سرنوشت هر یک از ۴۸ تیم حاضر در مسابقات به دست آورد.
اوپتا چگونه کار میکند؟
پیشبینیهای اوپتا حاصل غیبگویی یا شانس نیستند، بلکه خروجی یک ماتریکس ریاضی پیچیدهاند که بر سه پایه اصلی استوار است:
- ماتریس قدرت تیمها (Opta Power Rankings): این سیستم شبیه به رتبهبندی رولینگ «الوداد (Elo)» کار میکند. اوپتا به هر تیم ملی بر اساس نتایج اخیر، کیفیت بازیها، سطح رقبای روبرو شده و بازیهای انتخابی جام جهانی، یک نمره از ۰ تا ۱۰۰ میدهد.
- شبیهسازی گامبهگام براساس قرعهکشی (The Draw & Bracket): ابرکامپیوتر اوپتا فقط کیفیت تیمها را نمیسنجد، بلکه مسیر حرکت آنها را تحلیل میکند. به عنوان مثال، اگر دو تیم قدرتمند در یک سمت جدول حذفی قرار بگیرند، شانس فینالیست شدن هر دو کاهش مییابد. مدل اوپتا تمام مسیرهای احتمالی یک تیم از مرحله گروهی تا فینال را شبیهسازی میکند.
- متغیرهای محیطی: فاکتورهایی مانند امتیاز میزبانی (مقررات نانوشته برتری میزبانان)، وضعیت آبوهوایی مسافتهای طولانی در آمریکای شمالی و خستگی ناشی از سفرهای بینقارهای نیز در الگوریتمها وزندهی میشوند.
مدعیان اصلی جام جهانی ۲۰۲۶ از نگاه اوپتا
بر اساس آخرین بهروزرسانی ابرکامپیوتر اوپتا در آستانه سوت آغاز مسابقات، چهار تیم اروپایی و آمریکای جنوبی خود را از سایرین جدا کردهاند.
در جدول زیر، شانس ۱۰ مدعی نخست جام جهانی ۲۰۲۶ را از نگاه اوپتا مشاهده میکنید:
| رتبه | نام تیم | درصد شانس قهرمانی | شانس صعود به یکچهارم نهایی | وضعیت اصلی مربی / ستاره کلیدی |
| ۱ | اسپانیا | ۱۶.۱٪ | ۵۲.۱٪ | لوییس دلا فونته / لامین یامال، رودری |
| ۲ | فرانسه | ۱۳.۰٪ | ۴۸.۵٪ | دیدیه دشان / کیلیان امباپه |
| ۳ | انگلستان | ۱۱.۲٪ | ۴۷.۷٪ | توماس توخل / هری کین، جود بلینگهام |
| ۴ | آرژانتین | ۱۰.۴٪ | ۴۷.۷٪ | لیونل اسکالونی / لیونل مسی |
| ۵ | پرتغال | ۷.۰٪ | ۴۰.۲٪ | روبرتو مارتینز / برناردو سیلوا |
| ۶ | برزیل | ۶.۶٪ | ۳۸.۲٪ | دور آیوا جونیور / وینیسیوس جونیور |
| ۷ | آلمان | ۵.۱٪ | ۳۳.۸٪ | یولیان ناگلزمان / فلوریان ویرتز |
| ۸ | هلند | ۳.۶٪ | ۲۹.۵٪ | رونالد کومان / ممفیس دپای |
| ۹ | نروژ | ۳.۵٪ | ۲۷.۲٪ | استاله سولباکن / ارلینگ هالند |
| ۱۰ | بلژیک | ۲.۴٪ | ۲۵.۰٪ | دومنیکو تودسکو / کوین دیبروینه |
کالبدشکافی مدعیان صدر جدول، دلایل اوپتا از این تحلیل و پیش بینی چیست؟
۱. اسپانیا
ابرکامپیوتر اوپتا، قهرمان یورو ۲۰۲۴ را مدعی شماره یک جام جهانی میداند. اسپانیای دلا فونته تنها تیمی است که شانس صعودش به مرحله یکچهارم نهایی بالاتر از ۵۰ درصد (۵۲.۱٪) ارزیابی شده است.
دلایل آماری اوپتا مشخص است:
- ساختار منسجم تاکتیکی
- خط هافبک خلاق با حضور رودری و پدری
- وینگرهای ویرانگری چون لامین یامال و نیکو ویلیامز
ماتریس قدرت اوپتا نشان میدهد که اسپانیا کمترین میزان نوسان را در ارائه بازی مالکانه و خلق موقعیت (xG بالا) در قاره اروپا داشته است.
۲. فرانسه
خروسها با هدایت دیدیه دشان ثبات فوقالعادهای در تورنمنتهای حذفی دارند (فینالیست ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲). حضور کیلیان امباپه به عنوان برهمزننده معادلات دفاعی حریفان، فرانسه را به دومین مدعی تبدیل کرده است.
با این حال، اوپتا به دلیل مسیر دشوار فرانسه در مرحله گروهی (همگروهی با نروژِ هالند و سنگال) شانس صدرنشینی آنها را کمی پایینتر از اسپانیا تخمین زده است.
۳. انگلستان
سه شیرها با هدایت توماس توخل یک مرحله مقدماتی بینقص را بدون گل خورده پشت سر گذاشتند. زوج جود بلینگهام و هری کین در فاز تهاجمی، ثبات آماری بالایی به این تیم بخشیده است.
اوپتا پیشبینی میکند که انگلیس در گروه خود (به همراه کرواسی، غنا و پاناما) کار سختی برای صدرنشینی ندارد، اما در مراحل یکچهارم و نیمهنهایی با مسیرهای فرسایشی روبرو خواهد شد.
۴. آرژانتین
مدافع عنوان قهرمانی همچنان در جمع چهار تیم برتر جای دارد. اگرچه بازنشستگی آنخل دیماریا قدرت تهاجمی البیسلسته را کمی کاهش داده، اما تداوم حضور لیونل مسی در کنار بازیکنان باانگیزهای مثل خولیان آلوارز و انزو فرناندز، آنها را به تیمی خطرناک در بازیهای حذفی تبدیل کرده است.
آرژانتین طبق شبیهسازیها، ۷۳ درصد شانس صدرنشینی در گروه خود را دارد.
شما نیز میتوانید با زدن دکمه زیر و شرکت در مسابقه پیش بینی رایگان جام جهانی ۲۰۲۶ پین وین، شانس خود و دوستانتان را برای بردن جوایز رمزارزی بیتپین امتحان کنید:
پیشبینی رایگان جامجهانی ۲۰۲۶ پینوین
چرا پیش بینی جام جهانی ۲۰۲۶ از سخت ترین پیش بینیهای تاریخ است؟
تغییر فرمت جام جهانی از ۳۲ به ۴۸ تیم، بزرگترین چالش را برای مهندسان داده اوپتا ایجاد کرده است. در این دوره، تیمها در ۱۲ گروه ۴ تیمی تقسیم شدهاند.
علاوه بر تیمهای اول و دوم، ۸ تیم برتر از میان تیمهای سوم گروهها نیز به مرحله حذفی راه مییابند. این یعنی اضافه شدن یک مرحله حذفی جدید (یکشانزدهم نهایی) که ریسک شگفتی و حذف تیمهای بزرگ را به شدت افزایش میدهد.
در فرمتهای قدیمی، یک تیم با انجام ۷ بازی به قهرمانی میرسید، اما اکنون قهرمان باید ۸ بازی انجام دهد. یک بازی حذفی اضافه یعنی ۹۰ یا ۱۲۰ دقیقه جادوی خالص فوتبال که در آن یک کارت قرمز اشتباه، یک پنالتی بادآورده یا یک درخشش انفرادی میتواند خط بطلانی بر تمام محاسبات آماری ابرکامپیوتر بکشد.
به همین دلیل است که درصد شانس قهرمانی صدرنشین جدول اوپتا، نسبت به ادوار گذشته پایینتر آمده و هیچ تیمی شانس بالای ۲۰ درصد ندارد.
وضعیت تیم ملی ایران از دید اوپتا
برای هواداران فوتبال در ایران، جذابترین بخش این کلانداده، ارزیابی وضعیت تیم ملی ایران است. شاگردان امیر قلعهنویی در گروه G مسابقات در کنار بلژیک، مصر و نیوزیلند قرار گرفتهاند.
گروهی که از نظر کارشناسان یکی از متعادلترین و جذابترین گروههای جام جهانی ۲۰۲۶ است. میتوانید برای مشاهده بازیهای تیم ملی ایران و پیشبینی بازیها به صفحه زیر مراجعه کنید:
ابرکامپیوتر اوپتا نگاهی به شدت محترمانه و به دور از انتظار به یوزهای ایرانی داشته است. ایران در جدول کلی شانسهای قهرمانی رتبه سیودوم را به خود اختصاص داده است (بالاتر از تیمهایی چون اسکاتلند، ساحل عاج، غنا، عربستان سعودی و قطر).
بررسی درصدهای احتمالی صعود ایران از نگاه اوپتا:
- شانس صدرنشینی در گروه G: ۱۷.۶٪
- شانس صعود به مرحله حذفی (یکشانزدهم نهایی): ۶۴.۹٪
- شانس صعود به مرحله یکهشتم نهایی: ۲۷.۷٪
- شانس صعود به یکچهارم نهایی: ۹.۶٪
- شانس صعود به نیمهنهایی: ۳.۲٪
- شانس حضور در فینال: نزدیک به ۱٪
- شانس قهرمانی: ۰.۲۵٪
چرا الگوریتم اوپتا به ایران خوشبین است؟
دلایل فنی و تحلیلی که ابرکامپیوتر اوپتا را مجاب کرده تا شانس صعود ایران به دور حذفی را نزدیک به ۶۵ درصد ارزیابی کند، شامل موارد زیر است:
- فاکتور تجربه بینالمللی بالا: ایران برای چهارمین دوره متوالی و هفتمین بار در تاریخ خود پا به این مسابقات میگذارد.
ستون فقرات تیم شامل مهدی طارمی، علیرضا جهانبخش، علیرضا بیرانوند و سعید عزتاللهی، تجربه بازی در چندین جام جهانی و مسابقات بزرگ اروپایی را دارند. در متدولوژی اوپتا، «میانگین بازیهای ملی اسکواد اصلی» وزن مثبتی در حفظ تمرکز در تورنمنتهای فشرده دارد.
- تزریق موفق نسل جدید: حضور جوانانی مانند امیرمحمد رزاقینیا، آریا یوسفی و دنیس درگاهی در لیست تیم ملی، پویایی و انرژی فیزیکی تیم را در مسافرتهای طولانی بین قارهای (کانادا و آمریکا) تضمین میکند.
- تحلیل رقبای گروهی: اگرچه بلژیک (با شانس صعود بالا) مدعی اصلی گروه است، اما اوپتا کیفیت فعلی ایران را در ساختار تدافعی و استفاده از ضدحملات (به لطف نبوغ طارمی)، برتر یا همتراز با مصر بدون ترنزیشنهای سریع و نیوزیلند فاقد هافبکهای خلاق دانسته است.
کلام آخر
پروژه پیش بینی جام جهانی ۲۰۲۶ توسط اوپتا، اوج مهندسی داده در عصر مدرن فوتبال است. این هوش مصنوعی به ما میگوید که اسپانیا، فرانسه و انگلستان، بالاترین بخت را برای فتح جام دارند و تیم ملی ایران نیز بیش از هر زمان دیگری به شکستن طلسم تاریخ و صعود به دور حذفی نزدیک است.
با این حال، زیبایی بینظیر فوتبال در همین نکته نهفته است: ابرکامپیوترها میتوانند ۱۰,۰۰۰ بار بازیها را روی مانیتورها شبیهسازی کنند، اما آنها نمیتوانند فاکتور «شجاعت انسانی» و جو استادیومهای ازتک یا نیویورک، و جادوی غیرقابلپیشبینی توپ گرد را در محاسبات خود بگنجانند.
اوپتا نقشه گنج را به ما نشان میدهد، اما این بازیکنان هستند که باید در زمین مسابقه، روی چمن سبز، تاریخ را بنویسند.
شما فکر میکنید مدل ریاضی اوپتا در پایان جام جهانی ۲۰۲۶ چقدر به واقعیت نزدیک خواهد بود؟ نظر خود را با ما در میان بگذارید.
