نرخ افغانی را دو بازار با هم می‌سازند، تهران و سرای شهزاده کابل؛ حاصل این ساعت برای هر افغانی ۴,۱۱۸ تومان است و یک بسته ده‌هزار افغانیگی با آن ۴۱,۱۸۰,۰۰۰ تومان می‌شود. نرخ ساعت ۱۳:۲۰ روز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ ثبت شده و به حروف یعنی چهار هزار و صد و هجده تومان برای هر افغانی؛ به ریال هم ۴۱,۱۸۰ ریال است. این عدد نرخ مرجع بازار آزاد است، چیزی میان نرخ خرید و نرخ فروش صراف‌ها، و با هر تکان دلار در یکی از این دو شهر جابه‌جا می‌شود.

بیشترین حساب‌هایی که با افغانی انجام می‌شود حساب حواله است، از ایران به افغانستان یا برعکس. چهار تبدیل پرکاربرد با نرخ همین لحظه:

قیمت افغانی افغانستان امروز به تومان
تبدیل با نرخ این ساعت
یک میلیون تومان به افغانی ۲۴۲٫۸۴ افغانی
هزار افغانی به تومان ۴,۱۱۸,۰۰۰ تومان
هزار افغانی به دلار ۱۵٫۳۹ دلار
یک دلار به افغانی ۶۴٫۹۶ افغانی

نرخ افغانی به تومان در کابل ساخته می‌شود یا تهران؟

جواب کوتاه: در هر دو، و در هیچ‌کدام به تنهایی. بازار مستقیمی که در آن حجم بزرگی افغانی فقط با تومان عوض شود وجود ندارد. نرخ تومان به افغانی از کنار هم گذاشتن دو نرخ دلار به دست می‌آید. اولی نرخ دلار به تومان در بازار آزاد ایران است، همان عددی که در صفحه قیمت دلار امروز هر روز تغییرش را می‌بینید. دومی نرخ دلار به افغانی در افغانستان است که مرجعش سرای شهزاده کابل است. عدد تهران تقسیم بر عدد کابل، نرخ هر افغانی به تومان را می‌دهد.

با نرخ‌های همین ساعت این تقسیم را انجام دهید. دلار در تهران ۲۶۷,۹۰۰ تومان است و هر دلار در بازار افغانستان ۶۴٫۹۶ افغانی می‌ارزد. حاصل تقسیم همان نرخی است که بالای صفحه آمده، یعنی حدود ۴,۱۱۸ تومان برای هر افغانی. اگر گاهی چند تومان اختلاف دیدید، دلیلش گرد کردن عددها و فاصله چنددقیقه‌ای ثبت نرخ‌هاست، نه یک بازار سوم.

نمودار مسیر شکل‌گیری نرخ افغانی به تومان؛ نرخ دلار به تومان در تهران و نرخ دلار به افغانی در سرای شهزاده کابل از مسیر مشهد، مرز دوغارون و اسلام‌قلعه و هرات کنار هم قرار می‌گیرند

از این فرمول یک قاعده عملی بیرون می‌آید. افغانی در برابر دلار معمولا آرام‌تر از تومان حرکت می‌کند. وقتی صبح می‌بینید افغانی به تومان گران شده، اول دلار تهران را نگاه کنید؛ بیشتر روزها علت همان‌جاست. اگر دلار در تهران سه درصد بالا برود و در کابل ثابت بماند، هر افغانی هم تقریبا سه درصد تومان بیشتری می‌ارزد. صرافی که آن طرف مرز نشسته همین اتفاق را برعکس می‌بیند و می‌گوید تومان ارزان شده، نه اینکه افغانی گران شده باشد. هر دو یک چیز را می‌گویند، از دو طرف مرز.

عکس این حالت هم پیش می‌آید. اگر دلار تهران آرام باشد و افغانی در کابل در برابر دلار قوی شود، نرخ تومانی افغانی بالا می‌رود بی‌آنکه در بازار ایران خبری شده باشد. به همین دلیل نرخ دلار به افغانی را در جدول بالا آورده‌ایم: با دیدن هر دو عدد معلوم می‌شود تغییر از کدام طرف آمده است.

روزهایی که افغانی خلاف جهت دلار می‌رود

نظام ارزی افغانستان شناور است و بانک مرکزی آن، د افغانستان بانک، نرخ را اعلام و ثابت نمی‌کند. با این حال چند عامل در طرف افغانستان هست که نرخ دلار به افغانی را جابه‌جا می‌کند و گاهی اثرش بر نرخ تومانی از تکان دلار ایران هم بیشتر است.

  • حراج دلار د افغانستان بانک: بانک مرکزی هر چند روز یک بار دلار را در حراج به بانک‌ها و صرافی‌ها عرضه می‌کند. در دوره‌هایی که حجم این حراج‌ها بالا بوده، فشار روی افغانی کم شده است.
  • ممنوعیت ارز خارجی در معامله‌های داخلی: بعد از تغییر حکومت در ۲۰۲۱ استفاده از ارز خارجی در خرید و فروش داخل کشور ممنوع شد. مغازه‌دار، مستاجر و پیمانکار باید به افغانی حساب کنند و تقاضا برای افغانی بالا رفت. در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۳ افغانی بیش از نه درصد در برابر دلار گران شد و در آن فصل جزو ارزهایی بود که بیشترین رشد را داشتند.
  • دلار نقدی که از بیرون می‌رسد: در سال‌های بعد از ۲۰۲۱ بخشی از کمک‌های بین‌المللی به شکل دلار نقد وارد کشور شد. کم و زیاد شدن این محموله‌ها عرضه دلار در بازار صرافان را تغییر می‌دهد؛ وضعیت فعلی این جریان را باید از خبرهای روز دنبال کرد.
  • حواله‌های پیش از عید: نزدیک عید فطر و عید قربان، افغانستانی‌هایی که در ایران، پاکستان و کشورهای خلیج فارس کار می‌کنند پول بیشتری به خانه می‌فرستند. در این هفته‌ها عرضه ارز خارجی در افغانستان بیشتر می‌شود و صراف‌ها معمولا از محکم‌تر شدن افغانی حرف می‌زنند. این مشاهده بازار است، نه قاعده‌ای که هر سال تکرار شود.

نتیجه عملی این فهرست ساده است. کسی که در ایران فقط دلار را دنبال می‌کند، گاهی از نرخ افغانی تعجب می‌کند، چون نیمه دوم فرمول را نمی‌بیند. روزی که دلار تهران بالا رفته ولی افغانی هم در کابل قوی شده، نرخ تومانی افغانی کمتر از انتظار بالا می‌رود. روزی که هر دو به یک سمت رفته‌اند، تغییر بزرگ‌تر از حدس اولیه است.

حواله دوطرفه؛ خرجی خانواده و شهریه دانشجو

بیشتر پولی که بین ایران و افغانستان جابه‌جا می‌شود اسکناس نیست. فرستنده پول را در مشهد، تهران یا اصفهان به صراف می‌سپارد، صراف به همکارش در هرات یا کابل خبر می‌دهد و گیرنده آن طرف پول را تحویل می‌گیرد. این شبکه حواله سال‌هاست بدون حساب بانکی کار می‌کند و حساب‌وکتابش بین صراف‌ها بعدا تسویه می‌شود. نکته‌ای که خیلی‌ها از آن غافل‌اند این است که دو جهت حواله دو نرخ متفاوت دارند.

از ایران به افغانستان: خرجی خانواده و مزد کارگر

در این جهت تومان می‌دهید و صراف در افغانستان افغانی یا دالر تحویل می‌دهد. صراف دارد به شما افغانی می‌فروشد، پس نرخ فروش او ملاک است که کمی بالاتر از نرخ میانه بازار است. با نرخ این ساعت یک میلیون تومان ۲۴۲٫۸۴ افغانی می‌ارزد. گیرنده کمی کمتر از این عدد تحویل می‌گیرد، چون فاصله نرخ فروش و کارمزد حواله از آن کم می‌شود.

پیش از سپردن پول این سوال‌ها را بپرسید:

  1. گیرنده افغانی تحویل می‌گیرد یا دالر؟ بعضی صراف‌ها آن طرف دالر می‌دهند و گیرنده باید خودش آن را به افغانی بشکند، با یک فاصله نرخ دیگر.
  2. نرخ تبدیل تومان به افغانی دقیقا چند است و با نرخ این صفحه چقدر فاصله دارد؟
  3. کارمزد جداست یا داخل نرخ حساب شده؟
  4. رسید و کد پیگیری می‌دهید؟ گیرنده با چه نشانی پول را تحویل می‌گیرد؟

برای مبلغ‌های دیگر، از چند صد هزار تومان تا ده‌ها میلیون، ماشین حساب تبدیل افغانی به تومان هر دو جهت را حساب می‌کند. وقتی چند ماه خرجی را یک‌جا می‌فرستید، جای چانه زدن سر نرخ هم بیشتر است.

از افغانستان به ایران: شهریه دانشجو و پول کالا

جهت دوم کمتر دیده می‌شود ولی حجمش کم نیست. خانواده‌هایی در کابل، هرات و مزار شریف شهریه و خرج خوابگاه دانشجویشان را برای دانشگاه‌های مشهد، تهران و قم می‌فرستند. بازرگانان افغانستانی پول مصالح ساختمانی و مواد غذایی‌ای را که از ایران خریده‌اند از همین مسیر به فروشنده ایرانی می‌رسانند. اینجا صراف افغانی می‌گیرد و تومان تحویل می‌دهد، یعنی دارد از شما افغانی می‌خرد؛ نرخ خرید او ملاک است که معمولا کمی پایین‌تر از نرخ میانه بازار است.

برای فروشنده ایرانی یک نکته مهم وجود دارد. اگر قیمت به افغانی توافق شده و پول چند هفته بعد می‌رسد، تومانی که دستتان می‌آید به نرخ روز تسویه بستگی دارد، نه روز فاکتور. به همین دلیل خیلی از تاجرهای مرزی قیمت را به دالر می‌بندند و فقط روز پرداخت آن را به افغانی یا تومان تبدیل می‌کنند. برای دانشجو هم همین حساب برقرار است: شهریه‌ای که به تومان اعلام شده، اگر دلار تهران بالا برود و افغانی ثابت بماند، با افغانی کمتری پرداخت می‌شود.

دو جهت حواله بین ایران و افغانستان؛ از ایران به افغانستان برای خرجی خانواده با نرخ فروش صراف و از افغانستان به ایران برای شهریه و پول کالا با نرخ خرید صراف، همراه سوال‌هایی که پیش از سپردن پول باید پرسید

پول، کلدار، دالر و روپیه؛ واژه‌های بازار هرات و کابل

کسی که از ایران با صراف هراتی یا کابلی حرف می‌زند، چند واژه می‌شنود که در بازار ایران رایج نیست. دانستن معنایشان جلوی اشتباه در حساب را می‌گیرد.

دالر همان دلار آمریکاست با تلفظ افغانستانی. وقتی صراف می‌گوید «دالر امروز فلان است»، منظورش نرخ دلار به افغانی است، نه به تومان. کلدار نامی است که در افغانستان به روپیه پاکستان می‌گویند. در ولایت‌های شرقی، از ننگرهار تا خوست، کلدار سال‌ها کنار افغانی خرج می‌شد و هنوز در معامله با پاکستان نرخش دنبال می‌شود. نرخ افغانی به کلدار هم مثل نرخ تومان از مسیر دلار ساخته می‌شود. روپیه را بعضی‌ها در گفت‌وگوی روزمره برای خود افغانی به کار می‌برند، یادگاری از دوره‌ای که روپیه پول رایج بود؛ اگر کسی گفت «صد روپیه»، احتمالا صد افغانی منظورش است. نوت هم یعنی اسکناس، و «نوت هزار افغانیگی» یعنی اسکناس هزار افغانی.

پول در اینجا اسم واحد خرد افغانی است. هر افغانی روی کاغذ صد پول است، ولی این واحد سال‌هاست در هیچ معامله‌ای استفاده نمی‌شود. کد بین‌المللی افغانی AFN و نشانش ؋ است.

افغانی فعلی در ۲۰۰۲ جای پول قبلی را گرفت. در آن اصلاح پولی هر هزار افغانی کهنه با یک افغانی نو عوض شد و مهلت تعویض هم سال‌هاست تمام شده. اسکناس‌های پیش از ۲۰۰۲ پول رایج نیستند و نرخ این صفحه به آن‌ها ربطی ندارد؛ صرافی برایشان نرخ نمی‌دهد و ارزششان فقط برای کلکسیون است. اسکناس‌های رایج امروز ده، بیست، پنجاه، صد، پانصد و هزار افغانی‌اند. یک، دو و پنج افغانی از ۲۰۰۵ به سکه تبدیل شدند. در صرافی‌های ایران بیشتر نوت‌های پانصد و هزار دست‌به‌دست می‌شود؛ نوت‌های کوچک برای صراف ارزش نگهداری ندارند و ممکن است با نرخ پایین‌تری خریده شوند یا اصلا قبول نشوند. اسکناس پاره یا نوشته‌دار هم همین وضع را دارد.

سرای شهزاده، صرافی‌های مشهد و هرات

سرای شهزاده بازار قدیمی صرافان در مرکز کابل است، کنار رود کابل، با صدها غرفه صرافی. بخش بزرگی از نرخ دلار به افغانی در کل کشور با این بازار تنظیم می‌شود و حواله‌های بزرگ هم بیشتر از همین‌جا تسویه می‌شوند. سرای شهزاده را گاهی با بازار صرافان هرات اشتباه می‌گیرند؛ این بازار در کابل است.

هرات بازار صرافی خودش را دارد و جایگاهش با کابل فرق می‌کند. صراف هراتی هم با کابل معامله می‌کند و هم با مشهد، و بخش بزرگی از تجارت زمینی دو کشور از مرز دوغارون و اسلام‌قلعه می‌گذرد. برای همین نرخ تومان در هرات بیشتر از هر شهر دیگر افغانستان با چشم به مشهد گفته می‌شود و گاهی چند ساعت زودتر از کابل به تکان دلار تهران واکنش نشان می‌دهد. در طرف ایران هم مشهد پرمعامله‌ترین بازار افغانی است؛ عرضه و تقاضای افغانی در آنجا بیشتر است و فاصله نرخ خرید و فروش معمولا کمتر از تهران است.

این جغرافیا توضیح می‌دهد چرا عددی که از صراف مشهد یا هرات می‌شنوید با عدد این صفحه و حتی با نرخ کابل یکی نیست. هر صراف دو نرخ دارد، یکی برای خرید و یکی برای فروش، و نرخ اسکناس نقد با نرخ حواله هم فرق دارد. نرخ یک شهر ممکن است چند ساعت از شهر دیگر عقب یا جلو باشد، به‌خصوص وقتی دلار تهران بعدازظهر تکان می‌خورد. عدد این صفحه نرخ میانه بازار است و ساعت ثبتش را هم کنارش نوشته‌ایم. اگر نرخ صراف یکی دو درصد با آن فاصله دارد طبیعی است؛ فاصله بیشتر یعنی بهتر است از صراف دیگری هم بپرسید.

بخشی از تجارت افغانستان از امارات می‌گذرد و حواله‌های بزرگ گاهی از دبی تسویه می‌شوند؛ نرخ لحظه‌ای درهم امارات را برای همین کسانی که با هرات و کابل کار می‌کنند زیاد نگاه می‌کنند. بیت‌پین در این شبکه نقشی ندارد: نه اسکناس افغانی می‌فروشد و نه حواله می‌زند، و چیزی که در آن خرید و فروش می‌شود تتر و رمزارزهای دیگر است. نرخ ارزهای دیگر را هم در ماشین حساب تبدیل ارز می‌توانید حساب کنید.