زائر حج امسال ارز زیارتیاش را به دلار میگیرد و در مکه به ریال خرج میکند؛ در بازار آزاد هر ریال عربستان سعودی این ساعت ۷۱,۳۴۶ تومان است، یعنی ۷۱۳,۴۶۰ ریال ایران. این نرخ ساعت ۱۳:۳۳ روز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ ثبت شده و نرخ مرجع بازار آزاد است، نه نرخ خرید و فروش یک صرافی مشخص. «ریال عربستان» و «ریال سعودی» دو اسم یک پولاند با کد SAR، و هر دو اسم در این صفحه به همین پول اشاره میکنند.
جدول زیر کیف پول یک زائر را دو جور قیمت میگذارد. ردیف اول ۵۰۰ دلار ارز زیارتی را با نرخ دلار بازار آزاد به تومان حساب میکند. ردیف دوم همان پول را بعد از تبدیل در عربستان، یعنی ۱٬۸۷۵ ریال سعودی، با نرخ ریال در بازار تهران حساب میکند. اگر بازار ریال در ایران دقیق دنبال دلار برود، این دو عدد باید نزدیک هم باشند.
| کیف زائر | به تومان، همین حالا |
|---|---|
| ۵۰۰ دلار ارز زیارتی با نرخ دلار بازار آزاد | ۱۳۳,۷۴۷,۵۰۰ تومان |
| همان پول به ریال: ۱٬۸۷۵ ریال سعودی با نرخ ریال بازار آزاد | ۱۳۳,۷۷۳,۷۵۰ تومان |
| ۱۰۰ ریال سعودی برای خرج روزهای اول | ۷,۱۳۴,۶۰۰ تومان |
فاصله ردیف اول و دوم نشان میدهد ریال سعودی در بازار ایران این ساعت کمی گرانتر یا ارزانتر از حاصل حساب دلاری معامله میشود. برای مبلغهای دیگر، از سوغات تا اجاره هتل در سفر عمره، ماشین حساب تبدیل ارز به تومان را باز کنید.
ارز زیارتی حج ۱۴۰۵؛ ۵۰۰ دلار، نه ریال
بیشتر کسانی که قیمت ریال سعودی را جستجو میکنند، یا خودشان زائر حج و عمرهاند یا خانوادهای که برای زائرشان پول کنار میگذارد. بخش بزرگ هزینه حج، مثل پرواز، هتل، غذای کاروان و جابهجایی بین مکه و مدینه و عرفات، در قیمت کاروان است و از راه سازمان حج و زیارت پرداخت میشود. پولی که زائر در جیب دارد برای خرجهای شخصی است: سوغات، غذای بیرون از کاروان، تاکسی، سیمکارت و خریدهای کوچک.
برای همین خرج شخصی، سازمان حج و زیارت هر سال ارز زیارتی اعلام میکند. در حج تمتع ۱۴۰۵ هر زائر بالای پنج سال میتوانست تا ۵۰۰ دلار با نرخ فروش اسکناس در مرکز مبادله ارز و طلا بخرد. ثبت خرید از پیامرسان بله و بخش «بانک من» انجام میشد و تحویل اسکناس در شعبههای منتخب بانک ملی بود. خرید این ارز از سهمیه ارز مسافرتی سالانه همان شخص کم نمیشد؛ یعنی زائری که در همان سال سفر دیگری هم داشت، سهمیه جدایی داشت.
نکتهای که خیلیها دیر متوجه میشوند این است که ارز زیارتی ریال سعودی نیست. سال ۱۴۰۵ دلار بود و یک سال قبلتر، در حج ۱۴۰۴، همین سهمیه ۵۰۰ یورو تعیین شده بود و باز از بله و بانک ملی داده میشد. زائر این دلار یا یورو را در خود عربستان به ریال تبدیل میکند. ۵۰۰ دلار در صرافیهای مکه و مدینه، با نرخ ثابت ۳٫۷۵، میشود ۱٬۸۷۵ ریال سعودی، به اضافه یا منهای اختلاف کوچکی که صراف برای خودش برمیدارد. یورو چنین نرخ ثابتی ندارد و تبدیلش در عربستان به نرخ روز آنجا بستگی دارد.
این مقررات هر سال دوباره اعلام میشود و سقف، نوع ارز، نرخ و بانک عامل ممکن است عوض شود. پیش از هر سفر اطلاعیه همان سال سازمان حج و زیارت را ببینید و رقم سال قبل را مبنا نگیرید.

عمره بعد از نه سال
سفر عمره ایرانیها از فروردین ۱۳۹۴، یعنی آوریل ۲۰۱۵، متوقف شد و نه سال طول کشید تا دوباره راه بیفتد. نخستین کاروانهای عمره ۳ اردیبهشت ۱۴۰۳، برابر ۲۲ آوریل ۲۰۲۴، به عربستان رفتند. در این نه سال تنها سفر زیارتی منظم ایرانیها به عربستان حج تمتع بود که فقط چند هفته در سال است.
برای بازار ریال سعودی در ایران این فرق مهمی است. وقتی فقط حج برقرار بود، تقاضا برای اسکناس ریال بیشتر در چند هفته پیش از اعزام کاروانها جمع میشد و باقی سال بازار این پول کمرونق بود. با برگشتن عمره، زائرانی که در ماههای دیگر سال سفر میکنند هم مشتری ریال یا دلار سفر میشوند. نتیجه احتمالی این است که صرافیها انگیزه بیشتری برای نگه داشتن موجودی ریال دارند و نرخ ریال در ماههای غیر حج هم معامله واقعی پشتش هست. این برداشت از رفتار بازار است و آمار رسمی حجم معامله ریال سعودی در ایران منتشر نمیشود.
این صفحه بررسی نکرده که سفرهای عمره در همین هفته برقرار است یا نه. آنچه قطعی است این است که اعزام عمره از اردیبهشت ۱۴۰۳ دوباره شروع شد. وضعیت روز را از کاروان یا سازمان حج و زیارت بپرسید.
۳٫۷۵ از ۱۹۸۶
ریال سعودی پول شناور نیست. بانک مرکزی عربستان از سال ۱۹۸۶ نرخ ریال را روی ۳٫۷۵ ریال برای هر دلار نگه داشته و در این چهل سال این عدد تغییر نکرده است. رئیس بانک مرکزی عربستان در ۲۰۲۶ هم دوباره گفت این اتصال، با پشتوانه ذخایر ارزی کشور، به ثبات قیمتها در عربستان کمک کرده است. هر ریال سعودی به این حساب حدود ۰٫۲۶۷ دلار میارزد.
برای کسی که در تهران قیمت ریال را دنبال میکند، این قفل یک آزمون ساده میسازد. نرخ دلار بازار آزاد همین حالا ۲۶۷,۴۹۵ تومان است. اگر آن را بر ۳٫۷۵ تقسیم کنید به ۷۱,۳۳۲ تومان میرسید. این عدد را کنار نرخ ریال سعودی در همین ساعت، ۷۱,۳۴۶ تومان، بگذارید. معمولا فاصله دو عدد کوچک است. وقتی فاصله بیشتر میشود، دلیلش در بازار ایران است و نه در عربستان: ریال سعودی خیلی کمتر از دلار معامله میشود، گاهی با تاخیر به حرکت تند دلار واکنش نشان میدهد، و نزدیک اعزام کاروانها تقاضا برای اسکناسش بالا میرود. اگر صرافی ریال را چند درصد گرانتر از دلار تقسیم بر ۳٫۷۵ پیشنهاد داد، با همین حساب میتوانید ببینید چقدر بیشتر میپردازید و شاید خرید دلار و تبدیل در عربستان بهصرفهتر باشد.
درهم امارات هم به دلار قفل است، با نرخ ۳٫۶۷۲۵ درهم برای هر دلار. چون هر دو پول به یک دلار وصلاند، نسبتشان به هم تقریبا ثابت است: هر ریال سعودی حدود ۰٫۹۷۹ درهم میارزد و درهم حدود دو درصد از ریال گرانتر است. نرخ درهم همین حالا ۷۲,۸۹۸ تومان است. کسی که سفرش از دبی به جده میرسد یا بخشی از پولش درهم است، برای تبدیل این دو به هم حدس لازم ندارد؛ شرح این قفل و نرخ درهم را در صفحه قیمت درهم امارات امروز و نرخ دلار را در صفحه قیمت دلار امروز ببینید.
از رسید حاجیان تا نماد تازه ریال
اسکناس در عربستان از حج شروع شد. مؤسسه پول عربی سعودی، که به اسم کوتاهش ساما (SAMA) شناخته میشود، سال ۱۹۵۲ تاسیس شد. پول رایج آن زمان سکه نقره بود و زائری که از راه دور میآمد باید کیسهای سنگین سکه همراه میبرد یا پولش را در بندر با هزینه تبدیل میکرد. سال ۱۹۵۳ کاغذی به نام «رسید حاجیان» چاپ شد، در قطعهای ۱۰، ۵ و ۱ ریالی. زائر پولش را میداد، رسید میگرفت و هر وقت لازم داشت بدون هزینه با آن ریال نقره میگرفت.
رسیدها خیلی زود از کار اولشان فراتر رفتند. مردم عربستان هم آنها را مثل اسکناس قبول کردند، چون سبکتر از سکه بودند و پشتشان نقره بود. رسید حاجیان تا ۱۹۶۵ در گردش ماند و در همان دهه ۱۹۶۰ اسکناس رسمی ریال جایش را گرفت. تقسیمبندی ریال هم در این سالها عوض شد. در ۱۹۶۰ هر ریال بیست قرش بود و از ۱۹۶۳ هر ریال صد هلله شد. هلله هنوز واحد خرد رسمی است.
سال ۱۹۸۶ نرخ ثابت ۳٫۷۵ آمد که بالاتر شرحش رفت. سال ۲۰۲۰ قانون تازه بانک مرکزی تصویب شد و نام رسمی «مؤسسه پول عربی سعودی» به «بانک مرکزی سعودی» تغییر کرد. نام کوتاه ساما به خاطر سابقهاش ماند و اسکناسهایی که نام قدیم را دارند اعتبارشان را از دست ندادند. آخرین تغییر نوشتاری است: ۲۰ فوریه ۲۰۲۵، برابر اسفند ۱۴۰۳، ملک سلمان نماد تازهای برای ریال تایید کرد که از خوشنویسی کلمه «ریال» ساخته شده. این نماد قرار است کمکم جای «ر.س» و SAR را در برچسب قیمتها و صورتحسابها بگیرد، پس زائر امسال ممکن است آن را روی قیمت یک فروشگاه در مدینه ببیند و نشناسد.

هلله، مالیات ۱۵ درصد و پرداخت با موبایل در مکه
قیمتها در فروشگاههای عربستان تا دو رقم اعشار نوشته میشود؛ یعنی ۱۲٫۵۰ ریال همان دوازده ریال و پنجاه هلله است. سکههای هلله در خرید روزانه کم دیده میشوند و فروشندهها اغلب باقی پول را گرد میکنند. سکه یک و دو ریالی بیشتر به کار میآید، چون یک ریال در سری فعلی اسکناس ندارد و سکه است.
روی بیشتر کالاها و خدمات مالیات بر ارزش افزوده ۱۵ درصد گرفته میشود که از تیر ۱۳۹۹، ژوئیه ۲۰۲۰، به این نرخ رسید. این مالیات معمولا داخل قیمت برچسب است، ولی در رستورانها و هتلها گاهی جدا روی صورتحساب میآید. نرخ ۱۵ درصد برای این صفحه دوباره از سازمان زکات، مالیات و گمرک عربستان بررسی نشده و اگر حساب دقیق لازم دارید، آن را از منبع رسمی ببینید.
عربستان در چند سال اخیر پرداخت بیپول نقد را با سرعت گسترش داده است. در فروشگاههای بزرگ، داروخانهها و حتی بیشتر دکههای اطراف حرم، پرداخت با کارت یا گوشی رایج است. زائر ایرانی از این راه بهرهای ندارد، چون کارتهای شتابی در خودپرداز و کارتخوان عربستان کار نمیکنند. پس خرج شخصی نقد است. دلار در صرافیهای مکه، مدینه و جده پرمعامله است و چون نرخش در عربستان ثابت است، فاصله خرید و فروشش معمولا کم دیده میشود. خیلی از زائران بیشتر پولشان را دلار نگه میدارند و فقط به اندازه چند روز ریال میگیرند. برای ساعتهای اول، از فرودگاه تا هتل، داشتن مقداری ریال از ایران کار را راحت میکند. اینها مشاهده بازار است و ممکن است در هر شهر و هر فصل فرق کند.
ریالهای اضافه بعد از سفر
کمتر زائری دقیقا همه ریالش را خرج میکند. چند صد ریالی که برمیگردد معمولا در صرافیهای ایران پایینتر از نرخ بالای این صفحه خریده میشود. نرخ این صفحه میانه بازار است؛ صراف ریال را کمی بالاتر از آن میفروشد و کمی پایینتر میخرد. این فاصله برای ریال سعودی از دلار پهنتر است، چون ریال کممعاملهتر است، و درست بعد از برگشتن کاروانهای حج، وقتی صدها زائر همزمان ریال اضافه را میفروشند، پهنتر هم میشود.
چند راه برای کم کردن این ضرر هست. ریالهای آخر را در خود عربستان خرج کنید یا پیش از پرواز در صرافی فرودگاه یا شهر به دلار تبدیل کنید که با نرخ ثابت ۳٫۷۵ حساب میشود. سکهها را حتما همانجا خرج کنید، چون صرافیهای ایران سکه را یا نمیخرند یا خیلی ارزان میخرند؛ اسکناس درشت هم معمولا راحتتر از اسکناس خرد پذیرفته میشود. اگر قصد دارید پول را برای سفر بعدی نگه دارید، ریال سعودی ارزشش را به دلار وصل نگه میدارد، ولی وقتی بخواهید در ایران بفروشیدش باز همان فاصله خرید و فروش را میپردازید. بیتپین اسکناس ریال معامله نمیکند و کسی که ارزش پولش را به دلار وصل میخواهد، میتواند در مقاله تتر چیست راه دیجیتالش و ریسکهایش را بخواند.
یک نکته هم درباره پول نقد زیاد: گمرک عربستان از مسافری که پول نقد، طلا یا فلز گرانبها بیش از یک سقف همراه دارد، اظهار کتبی میخواهد. این سقف طبق اطلاعیه سازمان زکات، مالیات و گمرک در ۲۰۲۳ شصت هزار ریال بود و گزارشهای ۲۰۲۶ از کم شدنش به چهل هزار ریال خبر میدهند؛ رقم تازه را روی سایت خود سازمان پیدا نکردیم. خرج شخصی یک زائر خیلی کمتر از هر دو رقم است، ولی کسی که برای کار یا خرید عمده پول زیادی همراه میبرد، باید قاعده روز را پیش از سفر از منبع رسمی بپرسد.
دیدگاهها