در روزهای اخیر، گزارشی از BeInCrypto توجه فعالان بازار ارز دیجیتال را جلب کرده است: ایران از نفتکشهایی که از تنگهی هرمز عبور میکنند، پرداخت عوارض با ارز دیجیتال را مطالبه میکند. حمید حسینی، سخنگوی اتحادیهی صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی ایران، در اظهارنظری مشخصا از بیت کوین (BTC) نام برده است.
خریدوفروش سریع و آسان بیت کوین با واریز تومان در هر ساعت از شبانهروز
بااینحال، شرکت تحلیل دادههای آن چین Chainalysis معتقد است اگر چنین سازوکاری در عمل شکل بگیرد، گزینهی محتملتر برای دریافت عوارض، استیبل کوینها هستند، چون با الگوی قبلی انتقال پول در شبکههای مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) همخوانی بیشتری دارند.
چرا استیبل کوینها با این سناریو سازگارترند؟
به گفتهی Chainalysis، دلیل اصلی ساده است: استیبل کوینهای متصل به دلار (Dollar-pegged) ارزش را بهتر از بیت کوین حفظ میکنند. بهعنوان مثال، قیمت تتر برابر با یک دلار است، اما قیمت بیت کوین همواره نوسان میکند و در اقتصادی که پول ملی در برابر دلار افت دارد، ثبات قیمت برای درآمدهای بزرگ تجاری اهمیت حیاتی دارد.
در مقابل، نوسانهای منظم بیت کوین میتواند باعث شود ارزش عوارض جمعآوریشده، بین زمان دریافت و زمان تبدیل، دچار افت یا زیان غیرقابل پیشبینی شود. Chainalysis در گزارش خود تاکید میکند:
استیبل کوینها به دلیل پشتوانهی دلاری، هم «حفظ ارزش» و هم «نقدشوندگی لازم برای استفاده در مقیاس بالا» را فراهم میکنند، چیزی که بیت کوین بهطور ذاتی تضمینش نمیکند.
خریدوفروش سریع و آسان تتر با واریز تومان در هر ساعت از شبانهروز
این شرکت همچنین اشاره میکند که IRGC در گذشته، طبق الگوهای شناساییشده، از استیبل کوینها در حوزههایی مثل فروش نفت، تامین تجهیزات نظامی و تامین مالی نیروهای نیابتی استفاده کرده است. درحالیکه نقش بیت کوین در اکوسیستم ایران بیشتر به فعالیتهای دیگری گره خورده؛ از جمله استفاده توسط بازیگران سایبری ایرانی در حملات باجافزاری و عملیات مخرب. این دو کاربرد از نظر ماهیت، با «دریافت عوارض پرتعداد و تجاری» تفاوت جدی دارند.
حجم فعالیتهای آن چین: میلیاردها دلار جابهجایی
Chainalysis برای نشان دادن مقیاس، تخمین میزند آدرسهای کیف پول مرتبط با IRGC در سال ۲۰۲۴ بیش از ۲ میلیارد دلار دریافت کردهاند. این عدد در سال ۲۰۲۵ از ۳ میلیارد دلار هم عبور کرده و تا سهماههی چهارم، حدود نیمی از کل اکوسیستم ارز دیجیتال ایران را شکل داده است.
البته این ارقام «حداقل تخمین» محسوب میشوند، چون فقط بر اساس آدرسهایی هستند که از طریق فهرستهای رسمی مانند تعیین تحریمهای OFAC و فهرستهای توقیف اسرائیل شناسایی شدهاند. شبکهی کامل شرکتهای پوششی و کیف پولهای واسطه میتواند بزرگتر باشد.
از سوی دیگر، تنگهی هرمز پیش از محدودیتهای اخیر، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت را عبور میداد (تقریبا ۲۰٪ تجارت نفت دریابرد جهان). اگر حتی برای بخشی از این حجم، عوارضی در حد ۱ دلار به ازای هر بشکه دریافت شود، درآمد سالانه میتواند به میلیاردها دلار برسد. از نگاه Chainalysis، استیبل کوینها از نظر «سرعت تسویه، نقدشوندگی و ظرفیت انتقال» برای چنین مقیاسی مناسبترند.
ریسک مهم: امکان فریز دارایی در استیبل کوینها
با وجود مزایا، استیبل کوینها یک ریسک جدی هم دارند: برخلاف بیت کوین، ناشران استیبل کوین (در برخی مدلها) میتوانند داراییهای نگهداریشده در کیف پولهای مشخص را مسدود کنند. Chainalysis این موضوع را «نقطهی مداخلهی کلیدی» برای نهادهای نظارتی و مجریان قانون میداند؛ اگر برنامهی دریافت عوارض با استیبل کوین واقعا عملیاتی شود.
جمعبندی
اگرچه در اظهارات رسمی، نام بیت کوین مطرح شده، اما تحلیل Chainalysis نشان میدهد استیبل کوینها به دلیل ثبات قیمت، نقدشوندگی و سابقهی استفاده در انتقال ارزش در مقیاس بزرگ، گزینهی محتملتری برای دریافت عوارض در این سناریو هستند. در عین حال، قابلیت فریز شدن دارایی در برخی استیبل کوینها میتواند مانعی مهم و یک ابزار کنترلی برای نهادهای بینالمللی باشد.
