سالهای ۱۹۷۳، ۱۹۸۲، ۱۹۸۷، ۱۹۹۰، ۲۰۰۱ و ۲۰۰۸. این اعداد چه وجه مشترکی دارند؟ در تمام این سالها، قیمت نفت در مدت کوتاهی بیش از ۳۰ درصد جهش کرد. و هر بار بلافاصله بعد از آن، یک رکود اقتصادی رسمی رخ داد؛ رکودی که دفتر ملی تحقیقات اقتصادی آمریکا (NBER) آن را تأیید کرد و بازار سهام آمریکا هم افتهای شدیدی را تجربه کرد.
حالا سال ۲۰۲۶ است. قراردادهای آتی نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) از ابتدای سال تاکنون حدود ۵۰ درصد رشد داشتهاند. این یک شوک انرژی جدی است و این سؤال را مطرح میکند که آیا تاریخ دوباره در حال تکرار شدن است؟
بازار سهام آرام است، اما نگرانکننده
در حال حاضر، بازار سهام آمریکا هنوز نزدیک به سقف تاریخی خود قرار دارد و گویی از این شوک انرژی بیخبر است. بسیاری معتقدند این آرامش نشانهی مقاومت اقتصاد آمریکا در برابر قیمتهای بالای نفت است. اما این دیدگاه را نمیتوان به سادگی پذیرفت.
در بیتپین ثبتنام کنید و فعالیت خود را در بازار سهام نفت آغاز کنید.
درست است که نفت در دهههای اخیر سهم خود را بهعنوان منبع اصلی انرژی تا حدودی از دست داده، اما این کاهش بسیار کندتر از چیزی بوده که رسانهها و تحلیلگران تصویر کردهاند. واقعیت این است که نفت هنوز مهمترین منبع انرژی برای اقتصادهای توسعهیافته است. اگر مصرف نفت را با توجه به رشد تقاضای کلی انرژی تنظیم کنیم، میبینیم که مصرف واقعی نفت هرگز به این اندازه بالا نبوده است.
رابطهی پنهان نفت و رشد اقتصادی
یکی از کمتوجهترین روابط در اقتصاد کلان، ارتباط مستقیم قیمت نفت با رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) است. اگر نمودار رشد واقعی GDP آمریکا را با نمودار قیمت نفت مقایسه کنیم، اما قیمت نفت را یک سال به جلو ببریم، یک همبستگی بسیار قوی مشاهده میکنیم:
- دورههایی که قیمت نفت بهشدت افزایش یافته، یک سال بعد با کاهش رشد GDP همراه بودهاند.
- دورههایی که قیمت نفت بهشدت افت کرده، یک سال بعد با رشد اقتصادی قوی همراه بودهاند.
این یعنی نوسانات نفت، تقریباً با یک سال تأخیر خود را در اقتصاد نشان میدهند. بنابراین جهش فعلی قیمت نفت میتواند زنگ خطری برای ۶ تا ۱۲ ماه آینده باشد.
مقایسه با شوک نفتی ۲۰۲۲
در ۹۹ درصد مواقع، قیمت نفت در یک محدودهی ۲۰ درصدی نسبت به میانگین ۱۲ ماههی خود باقی میماند. هر بار که این محدوده بهشدت شکسته شده، یعنی قیمت نفت بیش از ۳۰ درصد از میانگین ۱۲ ماههاش فاصله گرفته، تقریباً همیشه یک رکود رسمی به دنبال داشته است.
امروز قیمت نفت حدود ۸۵ دلار به ازای هر بشکه است و این عدد نشاندهندهی رشد ۳۵ درصدی نسبت به میانگین ۱۲ ماهه است. این وضعیت دقیقاً در همان دستهبندی شوکهای نفتی تاریخی قرار میگیرد که رکود را به دنبال داشتهاند.
در سال ۲۰۲۲، پس از حملهی روسیه به اوکراین، قیمت نفت بیش از ۳۰ درصد جهش کرد، اما اقتصاد آمریکا وارد رکود رسمی نشد.
دلیل اصلی این بود که مصرفکنندهی آمریکایی در آن زمان در موقعیت بسیار قویتری قرار داشت. درست پس از دوران کرونا و تزریق محرکهای مالی بیسابقه، پسانداز خانوارهای آمریکایی بهعنوان درصدی از GDP به یک اوج تاریخی رسیده بود. وقتی شوک نفتی آمد، مصرفکنندگان از همین پسانداز برای جبران هزینههای بیشتر استفاده کردند. این بالشتک مالی بود که اقتصاد را از رکود نجات داد.
چرا امروز متفاوت است؟
امروز آن بالشتک وجود ندارد. پسانداز خانوارهای آمریکایی بهعنوان درصدی از GDP به پایینترین سطوح خود رسیده است. مصرفکنندهی آمریکایی دیگر توان مقاومت در برابر یک شوک انرژی جدید را بهاندازهی سال ۲۰۲۲ ندارد.
علاوه بر این، بازار کار نیز بهطور قابلتوجهی ضعیفتر شده است. در سال ۲۰۲۲، نرخ بیکاری در یکی از پایینترین سطوح ۶۰ سال گذشته قرار داشت. از آن زمان تاکنون، نرخ بیکاری بهطور معناداری افزایش یافته، بهگونهای که بسیاری از اقتصاددانان حتی بدون در نظر گرفتن شوک انرژی هم رکود را پیشبینی میکردند.
از منظر ژئوپلیتیک هم اوضاع چندان امیدوارکننده نیست. تحلیلگران معتقدند که عبور نفتکشها از تنگهی هرمز همچنان محدود خواهد ماند، چرا که ایران از آن بهعنوان ورقهی فشار در مذاکرات آتشبس استفاده میکند.
جمعبندی
شوک نفتی ۲۰۲۶ را نباید دست کم گرفت. بازار سهام آمریکا در حال حاضر این ریسک را بهدرستی قیمتگذاری نکرده و در صورت ادامهی قیمتهای بالای نفت، میتواند در معرض افتهای جدیتری قرار بگیرد. احتمال وقوع رکود در ۶ ماه آینده از نزدیک به صفر به حدود ۴۰ درصد رسیده است. اگر قیمت نفت بهسرعت اصلاح شود، خطر کاهش مییابد؛ اما هر هفتهای که این قیمتها بالا بمانند، احتمال یک کُندی اقتصادی جدی بیشتر میشود.
