افزایش قیمت نفت ممکن است نشانهای از اختلالی عمیقتر باشد. همین عوامل میتوانند بهآرامی هزینههای زیرساخت هوش مصنوعی و تراشهها را نیز بالا ببرند.
توجه جهانی بر نفت متمرکز شده و این موضوع دلایل موجهی دارد. قیمتها به بالای ۱۱۲ دلار در هر بشکه رسیده و با تشدید درگیریها، نگرانیها درباره تورم و کندی اقتصادی دوباره زنده شده است. اما نفت تنها بخش قابلمشاهده یک اختلال گستردهتر است.
حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکند و این مسیر را به یکی از حیاتیترین گلوگاههای اقتصاد جهانی تبدیل کرده است. وقتی این مسیر مختل شود، تأثیرات آن بسیار فراتر از سوخت خواهد رفت. همان سیستمی که انرژی را جابهجا میکند، زیربنای مواد شیمیایی، مواد اولیه و مهمتر از همه، تولید نیمهرساناها نیز هست. آنچه در حال شکلگیری است، یک شوک موجودی چندلایه است که میتواند هزینه فناوری را بهطور بنیادین تغییر دهد.
خریدوفروش سریع و آسان سهام نفت با واریز تومان در هر ساعت از شبانهروز
پنج عامل پشت افزایش هزینهها
تشدید جنگ خاورمیانه فقط به کشورهای دخیل در جنگ آسیب نمیزند. بسته شدن تنگه فوقالعاده مهمی مثل تنگه هرمز میتواند تبعات متعددی داشته باشد. در ادامه ۵ عامل مهمی که میتواند به همه کشورهای جهان ضرر برساند را بررسی میکنیم.
۱. هزینههای انرژی در همهجا در حال افزایش است
تولید نیمهرسانا یکی از انرژیبرترین صنایع جهان است. با افزایش قیمت نفت و گاز، هزینه راهاندازی کارخانههای تولید تراشه مستقیماً بالا میرود. برای کشورهایی مانند کره جنوبی که بهشدت به انرژی وارداتی وابسته هستند، این فشار فوری و محسوس است.
۲. کمبود بحرانی هلیوم
کمتر دیده میشود اما احتمالاً مخربتر است؛ موضوع هلیوم. حدود ۳۰ درصد از موجودی جهانی هلیوم از قطر تأمین میشود و بخش زیادی از آن اکنون قطع یا با تأخیر مواجه شده است. هلیوم برای خنکسازی و تثبیت تولید نیمهرسانا ضروری است. قیمتها از قبل جهش کرده و کمبودها میتوانند تولیدکنندگان تراشه را مجبور کنند هزینههای بسیار بیشتری بپردازند یا تولید را کاهش دهند.
۳. زنجیرههای موجودی در یک گلوگاه کلیدی در حال شکستن هستند
تنگه هرمز فقط یک مسیر نفتی نیست؛ بلکه کریدور ترانزیت برای ورودیهای صنعتی متعدد است. با اختلال در ترافیک کشتیرانی و عقبنشینی شرکتهای بیمه، کالاها با تأخیر مواجه شده یا معطل ماندهاند. این وضعیت گلوگاههایی در سراسر زنجیرههای موجودی جهانی ایجاد کرده است.
۴. تولید حافظه بسیار متمرکز است
سامسونگ (Samsung) و اسکی هاینیکس (SK Hynix) با هم بیش از نیمی از تراشههای حافظه جهان را تولید میکنند. هر دو به جریان پایدار انرژی و مواد از خاورمیانه وابسته هستند. اختلال در این سیستم محلی نمیماند؛ بلکه بهصورت جهانی گسترش مییابد و همهچیز از گوشیهای هوشمند تا زیرساخت ابری را تحت تأثیر قرار میدهد.
۵. زیرساخت هوش مصنوعی گرانتر میشود
سیستمهای هوش مصنوعی بهشدت به حافظه و انرژی وابسته هستند. مراکز داده از قبل به میلیاردها دلار سرمایهگذاری نیاز دارند و حتی افزایشهای کوچک در هزینههای ورودی میتواند اقتصاد آنها را بهطور قابلتوجهی تغییر دهد. با افزایش قیمت انرژی، هلیوم و تراشهها، هزینه محاسبات نیز در حال بالا رفتن است.
یک ضعف ساختاری در اقتصاد هوش مصنوعی
آنچه این بحران آشکار میکند، یک آسیبپذیری عمیقتر است. رونق هوش مصنوعی بر تعداد کمی گلوگاه جغرافیایی استوار است؛ تنگه هرمز برای انرژی و مواد، کره جنوبی برای حافظه و تایوان برای تراشههای منطقی پیشرفته. این وابستگیها کارایی را ممکن کردهاند، اما به قیمت از دست رفتن تابآوری. برخلاف نفت که میتوان آن را در طول زمان مسیریابی مجدد یا جایگزین کرد، ظرفیت نیمهرسانا را نمیتوان بهسرعت بازسازی کرد. کارخانههای تولید جدید سالها زمان و دهها میلیارد دلار هزینه نیاز دارند.
جهان قیمت نفت را زیر نظر دارد. اما تغییر مهمتر ممکن است در لایههای زیرین در حال وقوع باشد. اگر این اختلال ادامه یابد، موج بعدی تورم فقط در پمپ بنزین اندازهگیری نخواهد شد؛ بلکه در افزایش هزینه محاسبات و در نهایت، آینده هوش مصنوعی نیز نمایان خواهد شد.
