بازارهای جهانی انرژی در بحرانی‌ترین وضعیت سال‌های اخیر قرار گرفته‌اند. پس از آنکه قیمت نفت خام برنت در معاملات روز گذشته با جهشی کم‌نظیر مرز ۱۱۷ دلار در هر بشکه را شکست، امروز با بسته بودن معاملات بازار جهانی در ۲ آبان ۱۴۰۵ معادل ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶، قیمت نفت برنت در کانال ۱۱۶ دلار تثبیت شده است.
اما این صعود تنها بالا رفتن قیمت نفت و در پی آن بالا رفتن قیمت سهام نفت دیجیتال نیست و بازار نفت را در فاصله تنها ۳ دلاری با سقف قیمتی ۱۱۹ دلاری سال ۲۰۲۲ قرار داده است.
رقمی که در سال ۲۰۲۲ در پی بزرگ‌ترین شوک‌های انرژی چند دهه اخیر ثبت شده بود و اکنون رسیدن نفت به آستانه رکوردهای تاریخی، آن هم صرفا تحت تاثیر «سایه و احتمال درگیری با ایران» پیام هشداری جدی به اقتصاد جهانی است:
- بازار انرژی تحمل حتی کوچک‌ترین شوک عملیاتی در منطقه را ندارد!
اما تفاوت اصلی جهش اخیر با نوسانات گذشته در محل اصابت شوک است. خاورمیانه و به‌ویژه حوزه خلیج فارس و تنگه هرمز، معبر عبور بیش از ۲۰ درصد از نفت مصرفی جهان هستند و هراس از هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های پالایشگاهی، پایانه‌های صادراتی یا تهدید مسیرهای کشتیرانی باعث شده است «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیک» به بالاترین سطح خود طی سال‌های گذشته برسد.
خریدوفروش سهام نفت با واریز سریع تومان
در سال ۲۰۲۲، زمانی که نفت به سطح ۱۱۹ دلار رسید، بازارهای جهانی هنوز از ظرفیت‌های مازاد تولید در برخی کشورهای اوپک و ذخایر استراتژیک بزرگ (SPRs) برخوردار بودند تا شوک را تا حدی جذب کنند. اما امروز شرایط بنیادی کاملا متفاوت است:
- تخلیه ذخایر استراتژیک: ذخایر اضطراری نفت در آمریکا و کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی به نازل‌ترین سطوح چند دهه اخیر رسیده‌اند و امکان عرضه انبوه برای کنترل قیمت‌ها بسیار محدود است.
- محدودیت ظرفیت مازاد: عدم سرمایه‌گذاری کافی در بخش بالادستی نفت طی سال‌های اخیر، دست اوپک‌پلاس را برای جبران سریع کمبود عرضه در صورت بحران بسته است.
- آسیب‌پذیری زنجیره تامین: بازارهای جهانی در حال حاضر با ظرفیت کامل کار می‌کنند و هیچ حاشیه امنیتی برای جذب شوک جدید ندارند.
بنابراین تثبیت قیمت خرید و فروش نفت در این سطوح قیمتی، معادلات کلان اقتصادی را در سراسر جهان برهم می‌زند و تورم وارداتی ناشی از سوخت و حمل‌ونقل، تمام تلاش‌های بانک‌های مرکزی از جمله فدرال رزرو برای کاهش نرخ بهره را ناکام می‌گذارد.
همچنین، همانطور که پیش‌تر در اخبار نفت اشاره کرده بودیم، اقتصادهای بزرگ واردکننده مانند چین، هند و کشورهای اروپایی با جهش سنگین در فاکتور واردات انرژی روبرو شده‌اند که مستقیم بر کسری حساب جاری و ارزش ارزهای ملی آنها فشار می‌آورد.
چشم‌انداز عبور از مرز ۱۱۹ دلار و سناریوهای پیش‌روی نفت
بازار انرژی اکنون درست روی خط آتش ایستاده است. مرز ۱۱۹ دلار دیگر یک مقاومت فنی پیچیده به شمار نمی‌رود، بلکه تنها به یک جرقه ژئوپلیتیک دیگر نیاز دارد تا شکسته شود.
در صورتی که تنش‌های دیپلماتیک و نظامی مهار نشوند، تحولات بازار در دو سناریو قابل پیش‌بینی است:
- سناریوی تثبیت در قله (۱۱۵ تا ۱۲۰ دلار): در صورت تداوم وضعیت نه جنگ و نه صلح، قیمت نفت به دلیل ریسک‌های بالا در این کانال باقی می‌ماند و صدمات خزنده‌ای به رشد اقتصاد جهانی وارد می‌کند.
- سناریوی عبور از رکوردهای تاریخی (بالای ۱۲۰ تا ۱۴۰ دلار): در صورت بروز هرگونه اختلال فیزیکی در صادرات نفت منطقه یا بسته شدن معابر ترانزیتی، قیمت نفت به سرعت سقف ۲۰۲۲ را شکسته و به سمت رکوردهای تاریخی سال ۲۰۰۸ حرکت خواهد کرد؛ وضعیتی که می‌تواند اقتصاد جهانی را به سمت یک رکود تورمی عمیق و همه‌جانبه سوق دهد.
در نهایت می‌توان گفت که فاصله ۳ دلاری قیمت نفت تا قله تاریخی ۲۰۲۲، هشداری صریح به سیاست‌مداران و فعالان اقتصادی جهان است. تثبیت قیمت‌ها در آستانه ۱۱۶ دلار ثابت می‌کند که امنیت انرژی بیش از هر زمان دیگری شکننده شده و بازار بر روی باروت ژئوپلیتیکی قرار دارد.
در این شرایط، هرگونه خطای محاسباتی در خاورمیانه نه‌تنها معادلات سیاسی منطقه را برهم می‌زند، بلکه می‌تواند اقتصاد جهانی را به سرعت وارد یک بحران بی‌بازگشت، پرهزینه و رکود تورمی کند.
